İzmir Baro Başkanı Sema Pekdaş, başörtülü avukatların duruşmaya girememeleri hukuksuzluğuna son veren Danıştay kararı üzerine avukatların Atatürk rozeti de başörtüsü de takmalarına karşı olduğunu açıklamış. Başörtüsünün siyasal simge olduğu klişesi üzerinden tezini savunmuş. Atatürk rozeti takanlara nispetle daha tutarlı olduğunu sanan Pekdaş, kendi başı açıklığının siyasal bir karşılığı olmadığını sanıyor olsa gerek. Hadi başı açıklığı da geçtik, erkek avukatların bıyıksızlığının veya bıyık şekillerinin de birer siyasi simge olduğunun da farkında değil besbelli.

Yasak karşıtları , yıllardır başörtüsünün siyasal simge olmadığını savunurken, yasak yanlıları ise siyasal simge olduğunu ve tam da bu sebeple yasaklanmasının gerekli olduğunu savundular. Aslında her iki taraf da siyasal simge olanın yasaklanabilirliği ortak noktasında buluşarak yasakçı bir tavır benimsemeyi meşru kılıyorlardı. Fakat nedense kimse bu noktada 'Siyasal olan nedir, siyasalın sınırlarını nasıl tahayyül edebiliriz, ona nasıl sınırlar çizebiliriz?' gibi elzem soruları sormayı aklına getirmiyordu. Üstelik yine her iki taraf da siyasal olanı 'Devlet alanı'ndan dışlanması gereken (böyle bir şey mümkünmüş gibi) zül bir şey olarak tahayyül ediyordu.

Nazi geçmişinden kaynaklanan kötü şöhretiyle tanınan fakat hukuk ve siyaset felsefesi alanındaki eserlerinin kıymeti tartışılmaz olan Carl Schmitt'in siyasal olana dair çok önemli bir sözü vardır: 'Bir şeyin siyasal olmadığı hakkında verilen karar, kimin verdiği ve hangi gerekçelere büründüğünden bağımsız olarak, daima siyasal bir karardır'. Aslında bu sözden yola çıkarak başörtüsünün siyasal simge olmadığını savunanların, yani onu siyasalın alanından dışlayanların, başörtüsünü bizatihi siyasileştirdiklerini söyleyebiliriz.

Fakat aynı mantıksal yürütmeyi başı açıklığın siyasal simge olmadığını savunanlar için de yapabiliriz. Zira Türkiye'de dönen tartışmalarda hep başı örtülülüğün bir siyasallık alanı açtığından fakat başı açıklığın bir tür siyasallıktan tenzih edilmiş öznellik biçimi olduğundan bahsedilir. Oysa çok sarih bir biçimde biliyoruz ki başı açık kadın imgesi Cumhuriyet'in kuruluşuyla beraber üzerine çok ağır siyasal anlamlar yüklenen bir simgeselliğe tekabül eder. Fakat ne hikmetse Cumhuriyet projesinin kadını nesneleştirerek siyasallaştırdığını her fırsatta söyleyen kadınların hiçbiri mevcut tartışmalarda kendini göstererek 'Ben de siyasal bir simgeyim, üzerime aynen başörtülü kadınlara yapıldığı gibi benden bağımsız olarak yüklenen muhtelif siyasal anlamlar var' diyerek bir çıkış yapmadı. Keşke yapsaydı ve böylelikle siyasal simgesellikler alanında, başörtülü kadın olmak ile başı açık kadın olmak hallerinin arasındaki benzer -simetrik değil- ilişkiye işaret etseydi.

Özellikle 'simetrik değil' diye belirtme ihtiyacı duymamın sebebi ise başı açık olmanın, başı kapalı olmaya kıyasla, her zaman daha makbul, genel-geçer ve normal olarak kabul edilen bir siyasal simge olmasından kaynaklanıyor. Bu manada başı açıklığın tekabül ettiği siyasallık alanı zımnen iyi, doğru ve normal olarak konumlandırıldığından başı kapalılığın payına da kötü, yanlış ve patolojik olmak kalıyor. Bu minvalde, girift siyasal simgesellikler alanında (normal olan) başı açık olmak her zaman (patolojik) başı kapalı olmayı dövüyor.

Nasipse sonraki yazıda, devletin tarafsızlığı ilkesi üzerinden başörtülüleri dışlayan anlayışı irdeleyerek devam edeceğiz.

Not: Meseleyi daha geniş biçimde tartıştığım makale, Birikim Dergisi 227. sayıda mevcuttur.