Türkiye uzun yıllardır demokrasi konusunda çeşitli sorunlar yaşamaktadır. Devlet ile toplum arasındaki mesafe açılmış; tek tip yurttaş anlayışı güçlenmiş, güvenlik odaklı siyaset ön plana çıkmış ve halkın karar süreçlerine katılımı sınırlı kalmıştır. Bu durum, hem toplumsal barışı hem de birlikte yaşama iradesini zayıflatmıştır.

Tam da bu noktada temel bir soru ortaya çıkmaktadır: Kürtsüz bir demokrasi mümkün müdür? Toplumun kurucu unsurlarından birinin dilini, kimliğini ve kolektif hak taleplerini görmezden gelen bir demokratikleşme iddiası ne kadar kapsayıcı ve kalıcı olabilir? Demokrasi, yalnızca çoğunluğun yönetimi değil; farklılıkların tanınması ve güvence altına alınmasıdır. Bir halkın varlığı eşit yurttaşlık temelinde anayasal güvenceye kavuşmamışsa, demokratikleşme eksik kalacaktır.
Bu noktada Sayın Abdullah Öcalan tarafından ortaya konulan “Demokratik Bütünleşme” yaklaşımı; barışı, demokratik toplumu, özgür yurttaşlığı ve demokratik cumhuriyeti birlikte ele alan yeni bir siyasal anlayış olarak dikkat çekmektedir. Bu yaklaşım yalnızca bir reform önerisi değil; birlikte yaşamı yeniden kurma iddiası taşıyan kapsamlı bir perspektiftir. Aynı zamanda “Kürtsüz demokrasi mi olacak?” sorusuna eşitlik ve karşılıklı tanınma temelinde yanıt üretme arayışıdır.

Barıştan Demokratik Topluma; Sadece Çatışmasızlık Değil, Gerçek Barış

Demokratik bütünleşmeye göre barış, yalnızca silahların susması değildir. Silahların susması önemli bir aşamadır; ancak gerçek barış, insanların eşit, özgür ve adil bir toplumsal düzende yaşayabilmesidir. Yani korkunun değil hukukun; baskının değil demokrasinin belirleyici olduğu bir düzen hedeflenmektedir.
“Silah ve şiddet terk edilmiştir.” ifadesi, yalnızca çatışmanın sona ermesini değil; sorunların artık demokratik siyaset ve diyalog yoluyla çözülmesini anlatır. Şiddetin sona ermesi, demokratik siyasetin güçlenmesi açısından kritik bir eşiktir. Ancak demokratik siyaset güçlenecekse, bu siyaset toplumun tüm kesimlerini — özellikle tarihsel olarak dışlanmış kimlikleri — kapsamak zorundadır.
Bu anlayışa göre barış;
Hak ve özgürlüklerin genişletilmesiyle anlam kazanır.
Toplumun tüm kesimlerinin söz ve karar sahibi olmasıyla güçlenir.
Devletin güvenlikçi yaklaşımı terk ederek hukuka ve demokrasiye yönelmesiyle kalıcı hâle gelir.
Dolayısıyla barış bir sonuç değil; demokratik bir toplum inşa etmenin başlangıcıdır.
Kürt meselesi demokratik zeminde çözülmeden Türkiye’de barışın kalıcı ve bütünlüklü hâle gelmesi mümkün değildir.

Demokratik Cumhuriyet ve Entegrasyon; Klasik Bütünleşmeden Demokratik Entegrasyona

Demokratik bütünleşme anlayışı Cumhuriyet’i reddetmez; aksine onu daha demokratik, daha kapsayıcı ve daha çoğulcu bir zeminde güçlendirmeyi hedefler. Cumhuriyet’in kuruluşunda egemenlik halka devredilmiş olsa da halkın yönetime doğrudan ve eşit katılımı her zaman yeterli düzeyde gerçekleşmemiştir.
Demokratik entegrasyon, klasik anlamda asimilasyona dayalı bir bütünleşme değildir. Burada ifade edilen; Kürt halkının hakkını, hukukunu, dilini, kimliğini ve kültürünü koruyan eşitlikçi bir birlikteliktir. Entegrasyon ancak karşılıklı tanınma ve anayasal güvence temelinde mümkündür.
Eğer demokrasi çoğulculuksa, farklı kimliklerin kamusal ve anayasal düzlemde tanınmadığı bir model nasıl demokratik sayılabilir? “Kürtsüz demokrasi” anlayışı, demokrasi kavramını biçimsel bir çerçeveye indirger. Oysa demokratik bütünleşme, içeriksel bir demokrasi inşasını savunur.
Demokratik Cumhuriyet’e entegrasyon şu ilkeleri içerir;
Kimseyi inkâr etmeyen, eşit ve gönüllü bir birliktelik,
Devlet merkezli değil, toplum merkezli bir siyasal anlayış,
Tek tip yurttaşlık yerine farklı kimliklerin anayasal güvence altına alındığı bir yapı.

Cumhuriyet’in ikinci yüzyılı yüzeysel değişikliklerle değil; demokratik içerikle güçlendirilmiş bir anlayışla derinleştirilmelidir.

Özgür Yurttaşlık; Herkesin Söz Hakkı Olan Bir Düzen
Demokratik bütünleşmenin temel kavramlarından biri özgür yurttaşlıktır. Bu anlayışta yurttaş; yalnızca devlete bağlı bir birey değil, söz söyleyen, eleştiren, katılan ve sorumluluk üstlenen aktif bir özne olarak tanımlanır.

Özgür yurttaşlık;
Herkesin kimliğiyle kabul edilmesini ve eşit görülmesini,
Düşünce ve ifade özgürlüğünün güvence altına alınmasını,
Örgütlenme ve siyasal katılım hakkının tanınmasını,
Hem yerelde hem de ülke genelinde karar süreçlerine katılımı
ifade eder.

Kürt kimliğinin kamusal alanda görünür olmadığı, anadil hakkının güvence altına alınmadığı ve siyasal temsilin sınırlandığı bir zeminde özgür yurttaşlık eksik kalır. Bu nedenle demokratik bütünleşme, yurttaşlığı soyut bir eşitlik iddiasından çıkararak somut haklar zeminine taşımayı hedefler. Özgür yurttaş olmadan kalıcı barış ve güçlü bir demokrasi inşa edilemez.

Yerel Demokrasi ve Anayasal Yurttaşlık; İşin Somut Tarafı

Demokratik bütünleşmenin hayata geçirilebilmesi için yerel demokrasi ve anayasal yurttaşlık temel başlıklar olarak öne çıkar.
1. Yerel Yönetimler
Yerel yönetimler, halkın yönetime en yakın olduğu alanlardır. Demokratik bütünleşme;
Aşırı merkezî müdahalelerin azaltılmasını,
Yerel meclislerin yetki ve işlevlerinin güçlendirilmesini,
Halkın bütçe ve hizmet kararlarına katılımının artırılmasını
savunur.
Bu yaklaşım ülkenin bölünmesi anlamına gelmez; yönetimin demokratikleşmesi ve halka yakınlaşması anlamına gelir. Yerel demokrasi güçlendikçe farklı kimlikler kamusal yaşamda daha görünür ve daha eşit hâle gelir.

2. Anayasal Yurttaşlık
Demokratik bütünleşme, kimlikleri yok sayan değil; tanıyan ve koruyan bir yurttaşlık anlayışını benimser. Buna göre;
Yurttaşlık tek bir kimliğe indirgenmez.
Dil, kültür ve inanç özgürlükleri anayasal güvence altına alınır.
Devlet “makbul yurttaş” anlayışını terk eder.
Yerel demokrasi ile anayasal yurttaşlık birlikte ele alındığında daha eşitlikçi ve katılımcı bir toplumsal düzenin kurumsal zemini oluşur. Bu çerçevede demokrasi, herhangi bir kimliğin dışlanması üzerine değil; tüm kimliklerin eşitliği üzerine kurulur.

Ulusal Birlik ve Ortak Ruhun Güçlendirilmesi
Ulusal birlik arayışı, demokratik ilkeler temelinde anlam kazanır. Birlik, tekleşme değil; çoğulluk içinde ortak yaşam iradesidir. Ortaya çıkan birlik ruhunun sembolik düzeyde kalmaması; içerik olarak güçlendirilmesi, somut politikalarla desteklenmesi ve kurumsal bir çerçeveye kavuşturulması gerekmektedir.
Gerçek birlik, farklılıkların tanınmasıyla mümkündür. Aksi hâlde birlik söylemi demokratik içerikten yoksun kalır.
Kadın, Doğa ve Toplum
Demokratik bütünleşme yalnızca siyasal bir model değil; aynı zamanda toplumsal bir dönüşüm perspektifidir.

Bu yaklaşım;
Kadın özgürlüğünü demokrasinin temel ölçütü olarak kabul eder,
Doğanın korunmasını siyasal anlayışın vazgeçilmez bir unsuru olarak görür,
Toplumsal dayanışmayı ve yerel değerleri güçlendirmeyi hedefler.
Mesele yalnızca yönetim biçiminin değişmesi değil; daha adil, dengeli ve özgür bir yaşamın inşa edilmesidir.

Yeni Bir Başlangıç Çağrısı
Demokratik Bütünleşme;
Barışı yalnızca çatışmanın sona ermesi olarak görmeyen,
Cumhuriyet’i daha demokratik hâle getirmeyi amaçlayan,
Kürt halkının haklarını, hukukunu, dilini ve kimliğini koruyan demokratik entegrasyonu savunan,
Özgür yurttaşı merkeze alan,
Yerel demokrasiyi ve eşit yurttaşlığı esas alan,
Kadın özgürlüğü ve doğa duyarlılığını temel ilke olarak benimseyen
kapsamlı bir toplumsal ve siyasal perspektif sunmaktadır.

Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında Türkiye’nin önünde duran temel mesele; korku ve güvenlik merkezli anlayış yerine, eşit haklara sahip özgür yurttaşların gönüllü birlikteliğine dayalı demokratik bir toplumsal sözleşmeyi hayata geçirmektir.
Bu bağlamda asıl soru şudur: Demokrasi, toplumun asli unsurlarından birini dışlayarak mı inşa edilecektir; yoksa eşitlik ve tanınma temelinde mi güçlendirilecektir? Demokratik bütünleşme ikinci yolu işaret etmektedir. Kürtsüz bir demokrasi değil; herkesin kendisi olarak var olabildiği demokratik bir cumhuriyet perspektifi ortaya koymaktadır.