12 Eylül davasının 7. Duruşmasının ikinci günü de bir çok açıdan anlatılması, konuşulması gereken bir çok detayı barındırıyordu. Dün Tahsin Şahinkaya ve Kenan Evren’in sorgulanmasına geçilmesi başlı başına bir heyecan kaynağıydı. Yine salondan aktarılacak çok sayıda anekdot yaşandı ancak ben bu yazıda dünkü duruşmanın en önemli olduğunu düşündüğüm bölümüne değinmek istiyorum.

Hepinizin medyada yer alan haberlerden okuduğunuz gibi önce Tahsin Şahinkaya sorgulandı ve kendisi avukatların yönelttiği yüzlerce sorudan hiçbirisine cevap vermedi. Sadece yazılı haldeki savunmasını okumakla yetindi. Çünkü onlar kurucu güçtü ve yaptıkları darbe sonucu hazırladıkları anayasa onları yargılyamazdı. Savunmasının özü buydu.

Çetin Doğan ve Kenan Evren arasındaki fark

Sıra Kenan Evren’e geldiğinde o da tıpkı Tahsin Şahinkaya gibi yazılı haldeki bir sayfalık savunmasını okudu. İfadesi Tahsin Şahinkaya ile aynı iddialardan yola çıksa da Evren’in ifade ediş biçimi Şahinkaya’nın metninden çok daha cüretkardı. Öyle ya, darbenin lideri oydu. Şöyle diyordu Evren savunmasında; “Biz ihtilal yaptık, ihtilale teşebbüs etmedik. Ben, 12 Eylül’ün hesabını millete verdim. Bundan sonra beni ancak tarih yargılayabilir. Siyasetçiler beceriksizliklerini askere fatura edemezler. TSK, iktidar olma meraklısı değildir. Sanık olmayı kabul etmiyorum”.Dolayısıyla Kenan Evren, “Ben darbe yaptım, bunu başardım ve sonra da anayasa yaptım. Siz benim yaptığım anayasaya dayanarak beni yargılayamazsınız” diyor. Muhtemelen Çetin Doğan da Balyoz darbe planını hayata geçirmekte başarılı olsa ve yargılansa Kenan Evren ile aynı şeyleri söylüyor olacaktı. Ama o başaramadı, Kenan Evren ise başardı.

Davanın kilit noktası

12 Eylül iddianamesinin içeriğini dünkü yazıda kısaca anlatmıştım. Ancak davanın özünü anlayabilmek açısından bir kez daha hatırlamakta fayda var. 12 Eylül iddianamesi 1 Mayıs 77 olayları, Maraş olayları, Çorum olayları, Sivas’ta Alevilere yönelik saldırılar, Abdi İpekçi cinayeti, Fatsa operasyonu gibi olayları içeriyor. İddianame bu olayların, ülkede kaos ortamı yaratarak darbeye zemin hazırlamak üzere gerçekleştirildiğini iddia ediyor. Dün avukatların Tahsin Şahinkaya’ya yönelttikleri sorular da asıl olarak bunu kanıtlamak ve bu gerçeği tespit etmek üzerine kurulmuştu. Muhtemelen yarın Kenan Evren’e yöneltilen sorular da aynı şekilde olacak.

Peki bunun karşısında Evren ve Şahinkaya savunmalarını ne üzerine kuruyorlar? Onlar da özetle diyorlar ki “ülke felaket bir haldeydi, sağ-sol kavgası vardı, siyasetçiler beceriksizlik ettiler ve biz de müdahale etmek zorunda kaldık”.

Dolayısıyla tartışmanın kilit noktası darbeye gerekçe oluşturan olaylar zaten darbe yapmak için mi planlanmış ve örgütlenmişti yoksa kontrolden çıkan bu olayları durdurmak için mi darbe yapılmıştı noktasına odaklanıyor.

12 Eylül neyin davası?

İşte tam da bu yüzden, sanıklar bu minvalde sorulan soruların hiçbirisine cevap vermemiş olsalar da 12 Eylül aslında Maraş ve Çorum olaylarının, 1 Mayıs 77’nin, fail-i meçhul cinayetlerin, Diyarbakır Cezaevi’nin, Mamak Cezaevi’nin, 51 idamın, yapılan işkencelerin, fişlenen milyonların, kapatılan sendikaların, tutuklanan öğrencilerin davasıdır. Bu davada konuşulması gereken bu olaylardır. Ama bunları sadece avukatların sorması yetmez. Arjantin’den, Yunanistan’dan, Şili’den, İspanya’dan biliyoruz ki bu davalar hiçbir zaman sadece mahkeme salonlarında sonuca ulaşmaz. Tüm bu olayların mağdurlarının çıkıp “siz insanlığa karşı suç işlediniz, suçlusunuz ve cezalandırılmalısınız” demesiyle sonuçlanır. Tıpkı Arjantin’de Plaza de Mayo annelerinin yaptığı ve tıpkı burada Berfo Ana’nın çıkıp oğlu Cemil Kırbayır’ın hesabını sorması gibi.

Darbe yapmak ve tecavüz

Bugün duruşmadaki en çarpıcı anekdot bence şuydu; mahkeme başkanı Süleyman İnce savunmasının ardından Kenan Evren’e, “Katıldığınız bir programda, adaletli olsun diye 'Bir sağdan bir soldan astık' şeklinde bir cümle kurdunuz. Bunu ne amaçla söylediniz? Adam asmak eylemi bu kadar basite indirgenebilir mi? Bu hususu açıklar mısınız?” diye sordu. Kenan Evren buna, “Söyledim. Sağda olanlar var, solda olanlar vardı. Bunla hiçbir tarafı tutmadığımızı, bitaraf olduğumuzu anlatmak istedik” diyerek cevap verdi.

Orhan Kemal Cengiz, Balyoz davası hakkındaki kararın açıklanmasından sonra yazdığı yazıda şöyle diyordu; “Bir grup adam bir masanın etrafına oturmuş, bir binaya girip oradaki kadınlara nasıl tecavüz edeceklerini konuşuyorlar. Nasıl içeri girecekler, nasıl önlerine çıkan engelleri bertaraf edecekler, kadınları nasıl zaptedecekler hepsi konuşulmuş. Biz darbe yapmayı, iktidarı silah yoluyla ele geçirmeyi, tecavüz gibi ciddi ve yüz kızartıcı bir suç olarak görseydik, aynı ölçüde midemizi bulandırsaydı, Balyoz davası yine bu şekilde mi tartışılırdı dersiniz?”Cengiz’in bu sorusunun ne kadar doğru ve hala geçerli olduğunu bugün duruşma salonunda Kenan Evren’in savunmasını dinlerken bir kez daha anladım. Eğer darbe yapmak bu ülkede tecavüz suçuyla eşdeğer derecede yüz kızartıcı bir suç olsaydı bugün Kenan Evren çıkıp “evet, darbe yaptım ve pişman değilim” ya da “evet bir sağdan bir soldan astık” gibi cümleleri bu kadar kolay ve bu kadar cüretkar şekilde kuramazdı ya da kurduğuna kuracağına pişman olurdu.

“Seyircisiz zulüm olmaz”

Darbelere Karşı 70 Milyon Adım Koalisyonu olarak, 12 Eylül 2008’de, 12 Eylül darbesini yargılayan bir vicdan mahkemesi yapmıştık. O mahkemenin başkanı Fethiye Çetin, açılış konuşmasında şöyle demişti; “Geçmişle yüzleşme, suç ve suçlu için en ağır cezayı;  yani suçun ve suçlunun toplumu oluşturan bireylerin vicdanlarında mahkum edilmesi cezasını bünyesinde barındırdığı için önemli. Derin acılara ve mağduriyetlere neden olan eylemlerin bir daha yaşanmamak üzere hayatımızdan çıkarılması, toplumun vicdanında o eylemlerin mahkum edilmesine bağlı. Toplum izin vermezse zulüm yaşanmaz. Seyircisiz zulüm olmaz.”

12 Eylül darbesi bu toplumun vicdanında mahkum edilmiştir. Şimdi darbecilerin hesap verme zamanıdır. Ve onların hesap vermesini ancak biz sağlayabiliriz..