Travma geçirmiş bir toplumun geldiği bu nokta kaçınılmaz bir sonuç mudur? Yoksa bu tahammülsüzlük, telafisi (belki de tedavisi) mümkün bir tahammülsüzlük müdür? Bilmiyorum.

Ama toplumsal dinamiklerimize, köklerimize ve medeniyet tasavvurumuza baktığımızda bu tahammülsüzlüğün ontolojik değil, akut olduğu anlaşılıyor. Dolaysıyla bu iyileştirilebilir bir durum, ancak toplumsal rehabilitasyon gerekiyor.

Nasıl gerekmesin?

Bir gecelik Cumhuriyetin toplumsal sancılarını 90 yıldır atamıyoruz üzerimizden. Kimliği, dili, geçmişi, varoluşu inkâr edilmiş ve bu yüzden kişisel ve toplumsal travmalar geçirmiş bir toplumuz. Kendi olamayan bir halk ya “öteki” olur, ya da öteki gibi.. Ya varoluş mücadelesi verir ya da makbul potada eriyip gider. Ya Malcolm gibi ‘siyah’ olmaya devam eder ya da, ergen dönem Malcolm gibi yüzüne pudra sürüp ‘beyaz olduğunu zannederek beyazlaşır’

İşte bu “siyasal hazımsızlık, toplumsal linç kültürü” de bir gecede kurulan inkârcı Cumhuriyete karşı verilen varoluş mücadelesinin en büyük yan etkisidir.

İçselleştirilmeyen, tavandan-tabana dayatılan bütün inkılâplar toplumsal dokuyu ve ruhu tahrif eder.

Türkiye’de de durum bu.

Toplumsal demokrasi seviyemiz deniz seviyesinin biraz üzerinde. Siyasal hoşgörü düzeyimiz deniz seviyesinin de aşağısında.

Kendimizi, siyasal görüşümüzü ve tercihlerimizi öteki üzerinden tanımlıyoruz. Varoluşumuzu,  ötekinin yok oluşuna bağlıyoruz. Hasımlaşmışız. Başörtülü, Alevi, Gayrimüslim, Kürd, İslamcı, Ermeni, Çerkes… özgürlük mücadelesi verirken, aslında tek bir merkezden ötekileştirildiklerini unutmuş. Veya koşullar güç birliği yapılmasına müsade etmemiş. Bu durum, aynı merkez tarafından mağdur edilenlerin kendi aralarında kutuplaşması sonucunu doğurmuş. Sözgelimi Alevi, kendisini inkâr eden rejimle uğraşmaktan çok, kendisini inkâr edenin de mağduru olan başörtülülerle uğraşmış veya onların sorunlarıyla hemhal olma gereği duymamış, ‘ana merkezi’ yani rejimi unutmuş.

Öte yandan bu coğrafya da, “mağdurlar arası dayanışma” da hep alt düzeyde seyretmiş. Herkes kendi kabuğundan özgürlük mücadelesi vermiş.

Bu tablo, toplumu doğal olarak kırılmalara, hasımlıklara ve tahammülsüzlüklere gebe bırakıyor.

Türkiye toplumunda sosyolojik ve psikolojik fay hatları mevcut.

Mahalleler arasında yüksek duvarlar var.

Olması gereken doğal geçişler, mağdurlar arası dokunuşlar, tepeye yerleştirilmiş kameralara kaydediliyor. Ardından linç başlıyor.

Sözgelimi, “Gazze” dediğinizde hemen karşınıza “Roboski” çıkartılıyor. “E sen, Roboski demedin” veya “Roboski desene” diye rajon kesiliyor. Oysa bu rajonu kesen çevreler, herhangi bir araştırma da yapmıyor. Eleştirdikleri kişinin daha önce “Roboski”  deyip demediğini bilmeden, incelemeden bu tavrı sergiliyorlar. Aslında google’a bile sorsalar rajon kestikleri kişinin daha önceki beyanlarını görmüş olurlar. Ancak buna ihtiyaç duymuyorlar. Çünkü onlar için mesele “Gazze” diyen kişinin, daha önce “Roboski” deyip dememesi değil, “Gazze” diyenin “Roboski”, “Roboski” diyenin “Gazze” dememesi.

Vicdanlar politikleşmiş maalesef.

“Türkistan” diyen birisi, belli bir mahallenin vicdanını temsil ediyor diye kabul ediliyor. Dolaysıyla “Türkistan” diyen kişi “Rojava” veya “Roboski” dediğinde ya hayretle karşılanıyor, ya linç ediliyor ya da “git kendi mahallendeki mağdurlarla ilgilen, öteki mağdurlardan sanane” deniyor.

Başbakan Erdoğan’ın Vizyon Toplantısına katılan sanatçılara yapılan “mahalle baskısı” da söz konusu sosyolojiden besleniyor maalesef.

Tüm bu davranış biçimleri, Kemalist ideoloji altında kalan bir toplumun Stokholm Sendromunu ima ediyor. Bu bir yan etki.

Oysa sınırlı bir vicdan, vicdan değildir.

Faile göre tavır geliştiren, yani öldürenin, katledenin, zulmedenin kim olduğuna göre tepki koyan veya koymayan bir vicdan, vicdan değildir, olamaz.

Vicdan, mağdurun veya zalimin nüfus cüzdanına göre hareket etmez.

İyi bir vicdan, ortada bir katliam, zulüm veya en hafif haliyle bir insan hakkı ihlali varsa, zulme uğrayanın ve zulüm edenin kimliğine, dinine ve aidiyetine bakmadan tepki koyar, tavır geliştirir.

Vicdan, faile göre değil, fiile göre işler. Eğer ağaç kesmenin kötü olduğunu söylemeden önce, ağacın kimin tarafından kesildiğine bakma gereği diyorsanız, siz çevreci de değilsiniz, vicdanlı da. Çünkü sizin vicdanınız politikleşmiştir ve o vicdandan ne size, ne mahallenize ne de topluma bir hayır gelmez.

Öte yandan, ötekilerin acısına dokunanları, mahalleler üzerine yerleştirilen kameralardan tespit edip onlara ellerindeki “acı ölçer”le hesap sormaya çalışanların da sayısı bir hayli fazla.

 “Ciğer Grafinizi” çekiyorlar.  “Sen buna bu kadar acıdın, şuna şu kadar acıdın” diye elinize döküm veriyorlar. Hesap soruyorlar.  Nasıl bu kadar hoyrat olabiliyorlar?

Ey eline “acı ölçer” alıp milletin hangi olayda ne kadar acı çektiğini ölçen kibirli radyologlar.!

Siz kimsiniz?

Acı Standartları Enstitüsü Başkanı mısınız? Yoksa “acı duyma standartları”nı siz mi belirliyorsunuz?

Kimsiniz siz, kim.!

İSO ve TSE’den yetkili, noter onaylı “vicdan bilirkişisi” misiniz?

Twitter: @bayramzilan