Sıradan ve düz bir bakışla bile varlığını fark edebildiğiniz çözüm bekleyen çok taraflı sorunlar, sıra çözüm bulmaya geldiğinde içinden çıkılmayacak bir hal alabilir, dünyanın en çetrefilli sorununa dönüşebilir.

Yıllarca birlikte yaşadığınız, kim tarafından yönetileceğine kendiniz karar verdiğiniz insanların azınlık görüşlere kulak verip karşınıza düşman olarak çıkabileceğine küçük de olsa bir ihtimal verseniz dahi, bunun üstesinden gelmenin zor olacağını düşünemeyebilirsiniz. Sorun size bir-iki hafta içerisinde çözülecek gibi gelebilir.

Gerçek ise bir süre sonra çok farklı olduğunu size kabul ettirecektir.

Bugünkü Suriye’den söz ettiğimi sandınızsa yanıldınız; sözünü ettiğim Suriye’dir, ama bugünkü değil, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı’dan ayrılmak için kıpraşmaya başlamış olan Suriye…

‘Arap isyanı’ diye bilinen Şerif Hüseyin ve oğullarının Osmanlı topraklarından tek bir bağımsız Arap devleti çıkartmak için başlattıkları ayaklanmaya en son katılan bugün Suriye diye adlandırılan Vilayet-i Şam bölgesinde yaşayan insanlardı.

Şerif Hüseyin, uzun yıllar İstanbul’da ikamet etmiş, oğulları burada eğitim almış, Kureyşli ve Peygamber sülalesinden olduğu için kendisine her türlü saygı gösterilmiş biriydi.

Vilayet-i Şam bölgesinde (bugünkü Suriye, Ürdün ve Lübnan’ı kapsar) isyana öncülük edenler ise dini azınlık gruplarına mensup kişilerdi.

İstanbul, sıradan ve düz bir bakışla konuya yaklaşarak, sorunu ‘askeri’ tedbirler ve ‘dini telkinler’ ile çözebileceğini düşündü ve yanıldı.

Alınan her askeri tedbir huzursuzluğu büyüttü, kullanılan dini argümanlar ise başlangıçta işe yarar görünse bile, karşı dini argümanlar kullanılmasını ve onu kullananlar ortak bir dille bunu yapabildikleri için daha etkili olmalarını getirdi.

Osmanlı bu yüzden yalnızca Vilayet-i Şam’ı kaybetmekle kalmadı, Kudüs’ten de, mukaddes toprakların bulunduğu Hicaz’dan da çekilmek zorunda kaldı.

Düz akılla sorunların basitçe çözülebileceğini sanmanın maliyeti çok ağır oldu.

[Kendisini isyan için kışkırtanların hesabıyla Şerif Hüseyin’in tek bir bağımsız Arap devleti kurma hülyası da örtüşmüyordu; o ve oğulları da konuya sıradan ve düz bir bakışla yaklaştıkları için sonunda çok büyük hayal kırıklıkları yaşadılar.] 

Ya bugün? Ya yine Suriye ve Libya?

Hiçbir şey göründüğü gibi olmak zorunda değildir.

Bugün de, Suriye’de, toplumun bütünü içerisinde sayıca fazla anlam taşımayan bir kadronun yönetime hakim olduğu görüntüsü, daha kalabalık ve daha ağırlıklı bir nüfusu temsil edecek muhalif bir cephe oluşturulmasını sağlayarak kendilerine daha yakın hissedecekleri bir yönetim değişikliğinin bir-iki haftada gerçekleşeceği hesabı, sıradan ve düz bir bakışla konuya yaklaşanlara, makul görünmüş olabilir.

Emevi Camii’nde Cuma namazı kılma beklentisi sıradan ve düz bir bakışın sonucudur ve yanlış çıkması da sorunun basit görünmesine karşılık çözümün karmaşık ve çetrefilli olmasındandır.

Türkiye gibi güçlü bir müttefik dururken NATO’da ittifak ilişkisi içerisinde bulunduğunuz bir ülkenin Suriye’de sizin ‘düşman’ bildiğiniz gruplarla içli dışlı olmasını kolay çözülebilecek bir sorun görmek de ilk bakışta yadırgatıcı gelmeyen bir akıl yürütmedir. Özellikle o ülkede kendinizi yakın hissettiğiniz biri başkan ise, bunu onunla çözebileceğinizi de düşünebilirsiniz.

O düşüncenin ürünü olan kararlarınızın araziye uymaması sorunun görünenden çok daha karmaşık olması yüzündendir.

Libya’da bir tarafta BM’nin meşru kabul ettiği bir merkezi yönetim var, diğer tarafta da o yönetimi tanımayan ve kendisinin uluslararası arenada meşruiyeti de bulunmayan bir kalkışma… Merkezi yönetimle askeri işbirliğine girerek onu başarılı kılmak göze kolay ve emin bir davranış gibi görünebilir.

Sıradan ve düz bir bakışla baktığınızda ortada sorun bile görmeyebilirsiniz.

Gerçek bu kez de göründüğünden farklı çıkabilir ama.

Kolayca çözülebileceğini sandığınız sorun yepyeni ve içinden çıkılması imkansız yeni sorunlara yol açabilir. O yüzden dostlarınız düşman hale gelebilir, yakınlaştığınız için farklılaşmalarını beklediğiniz düşmanlarınız da, bir bakarsınız, düşmanlıklarından vazgeçmeyebilirler.

Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’nda ‘Arap isyanı’ başladığında İstanbul’a en yakın Arap ağırlıklı nüfusa sahip topraklarda kendini daha güvende hissettiği için sorunun sıradan ve düz bir bakışla kolayca çözülebileceğini sanması yanlışında olduğu gibi…

Ya da, daha yakın bir zamanda, yine sıradan ve düz bir bakışla, kısa sürede yönetim değişikliği yaşanacağı hesabıyla soruna taraf hale gelinen Suriye’den 3 milyondan fazla mülteciyi misafir etmek zorunda kalmanıza ek olarak, çözüldü sandığınız İdlib’ten sayılarının 500 bine varacağı sanılan yeni bir mülteci dalgasıyla karşılaşmanız gibi…

Libya’da aldığınız tavrın ne sonuçlar getireceğini şu sırada bilmek mümkün değil; ama o konuya da sıradan ve düz bir bakışla yaklaşıldıysa, orada da yeni sıkıntılarla karşılaşmak hiç sürpriz olmayacaktır.

Ne yapmak gerekiyor?

Bu sorunun tek bir cevabı var: Konulara sıradan ve düz bir bakışla yaklaşmaktan vazgeçmek şart.