Güçlü millet ve devletler bir medeniyet kuluçkasının içinden çıkarlar. Veya güçlü olabilmenin en önemli gereği bir medeniyet inşa edebilmiş olmaktır. Güçlü, uzun soluklu bir imparatorluğun, Osmanlı’nın bakiyesi olduğumuz için böyle bir medeniyeti inşa etmiş olduğumuzu söyleyebiliriz.

Tabii medeniyet, bir milletin hayatın tüm yönlerinde kalıcı, insanın ve toplumun ihtiyaçlarını en ileri düzeyde gideren, adaleti sağlayan, yerel özellikleri yanında evrenselliği de barındıran değerlerin tümünü ifade eder.

Medeniyet kültürel dünyanın yerçekimidir. Merkezkaç gücüdür.

Medeniyetin kritik özelliği ise onun sürekliliğidir. Çürümez olanın değişim içinde varlığını sürdürdüğü değerler bütünü nesilden nesile katman katman çoğalarak bir hafıza oluşturur. Bu hafıza, o milletin bir yandan tarihe kök salmasını, bir yandan da geleceğe güvenle adım atmasını sağlar.

Bu anlamda, Osmanlı’nın çöküşü her şeyden evvel bir medeniyetin çöküşü olmuştur. Daha sonra bu medeniyet, çöküşün getirdiği öfkeyle tamamen değersiz bulunmuş ve terk edilmek istenmiştir. Batı kültürüne biatın bir nedeni de bu özdeğer kaybının taşınamayacak boyutta ağır olmasıdır.

Gelinen şu noktada, Osmanlı tarihinde medeniyet güçsüzlüğünün nerede ortaya çıktığı, nasıl bu kadar geç fark edildiği, telafi çabalarının neden eksik kaldığı daha soğukkanlı bir biçimde konu edinilmelidir. Açıktır ki, bu 2. Abdülhamid ile Atatürk’ü yarıştırarak, birinden birini tercih ederek olmaz. Ne de anakronik şekilde bugünün liderlerini geçmiştekilerle mukayese ederek olur.

Bana bu yazıyı yazdıran, İbn Haldun Üniversitesi resmî açılış töreni ve 4. Uluslararası İbn Haldun Sempozyumu’nda konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın şu sözleri oldu:

“İlmi ve âlimi kendi kısır ideolojilerinin kalıplarıyla tartanların gayesi, dinle-bilginin bağını koparmak, bizi tek bir kaynağa mahkûm etmektir. Ne yazık ki bu hedeflerinde belli oranda başarı da sağladılar. Son bir asırdır akademiden edebiyata, sosyal bilimlerden sanata kadar birçok alanda yaşanan çoraklığın, en büyük nedeni işte budur. Nasıl kökleriyle bağı kopan bir çınar kurursa, medeniyet birikimiyle irtibatını koparan bir ülke de fikrî kuraklığa maruz kalır. Yüzyıllara sarih ilim deryasından istifade etmeden, özgün eserler verilemez. Geçmişi yok sayarak geleceğe yürünemez. Bu ülke ne çektiyse, aşağılık kompleksinden çekmiştir. Bu millete en büyük zulmü, bağrından çıktığı toplumun değerlerine düşman, yasakçı, baskıcı jakobenler yapmıştır. Toplumumuzun can damarını kesmeyi amaçlayan bu yaklaşımı Ahmet Hamdi Tanpınar, bir tür ‘kültürel inkâr’ olarak tanımlıyor. Ben daha da ileri giderek diyorum ki, bu sadece kültürel inkâr değil, aynı zamanda kültürel bir intihardır. On yıllardır düşünce hayatımızın pınarlarını kurutan, işte bu hastalıklı ruh hâlidir.”

Son 15 yılda yapılanlar hakkında değerlendirme yapanların çoğu şu cümleyi mutlaka kurmuştur: “Çok şey yapıldı ama, en önemlisi toplumun özgüvenini yeniden kazanmış olmasıdır.”

Gerçekten aktüel içinde teferruat gibi duran bu önemli konuları sorunsallaştıran özel bir Cumhurbaşkanı’na sahibiz. Sözlerin gücünü hissediyorsunuz. Bu dertli olmanın, bu sıkıntıyı dert edinmiş olmanın sonucudur. Bu derdi toplum olarak sahiplenmek durumundayız.

Bahsedilen ihyacılık değildir. Kim olduğumuzu bilmektir. Kim olduğunu bilmek kolay iş değildir. Dünyadaki koordinatını kim olduğunu bilmeyenler doğru teşhis edemez ve sürekli kaybolur, kötü kopyalar haline gelirler.

Benim hissiyatım, artık medeniyet konusunda hamle yapmaya hazır hale gelmiş olduğumuzdur. Kültürel bir sıçramanın tam zamanıdır. Siyasi, ekonomik, askeri başarıların bir medeniyete yol açmaması durumunda geçici olması tehlikesi vardır. Prusya tarihte buna iyi bir örnektir. Çalı ateşi gibi parlayıp sönmüştür.

Kim olduğumuzun bilgisi tarihte ve bugündedir. İkisini de doğru algılamak ve bilmek iyi bir başlangıç olacaktır.

Yük hisseden kendi alanında hemen işe koyulsun.