Geçtiğimiz hafta gazetelerde iki ilan çıktı. Bir tanesi change.org internet sitesi üzerinden ilk imzacıların çağrısıyla yapılan “Darbe Demokrasiye” ilanıydı. İkincisi ise Milli İrade Platformu’nun “Yeni Türkiye Yolunda Yeni Şeyler Söylemek Lazım… ” başlıklı irili ufaklı Sivil Toplum Kuruluşları’nın (STK) imza verdiği ilandı.

İki metin pek çok açıdan birbirinden farklıydı.

İlk çağrı, toplumun farklı kesimlerinden, iktidarın politikalarına mesafeli akademisyen, gazeteci, yazar tek tek bireylerin ortak metniydi. İkinci çağrıyı, aynı kültürel ve siyasal çizgide olan STK’lar tarafından imzalanmıştı. İlk metin son dönemde yaşananları, Türk demokrasisi için tehlikeli olduğuna vurgu yaparken; ikincisiyse iktidarla aynı dil ve söylemi sahiplenmiş bir metindi.

STK NEDİR?

Sivillik ve STK nedir? Sivil toplum, ister kavramsal, ister siyasal, isterse yerel ya da ulusal düzlemde kullanılsın, devlettoplum, kamu-birey ilişkisinde, toplumu/bireyi referans alan; bireyin/toplumun temel hak ve özgürlük alanını genişlemesini amaç edinen, sivilliği temel alan bir siyasallaşma pratiğidir. Bu yönü ile kendilerini siyaset dışı tanımlasalar da her sivil toplum kurumu siyasaldır.

Demokratik toplumlarda tanımlama büyük ölçüde budur.

Bizde ise kurumsal bir siyasallaşma olmadığı gibi, kurumsal bir STK geleneği de maalesef yoktur. STK olmayan devlet eliyle kurulmuş kamunun işlevini üstlenmiş odalar, devletin özellikle girmediği alanlarda kurdurduğu ve desteklediği STK’lardan söz edilebilir. Demokratik duyarlılıkları konjonktüre göre değişen iş dünyasının kurduğu STK’lar bu sözünü ettiklerimiz arasında en sivil olanıdır. Türkiye’de hak ve özgürlük temelli kurumlar çoğunlukla “marjinal örgütleri” temsil eden STK’lar olarak kriminalize edilmişlerdir.

Son çeyrek yüzyılda kurumsallaşan, Batılı anlamda temel hak ve özgülükler konusunda çalışan STK’lar tehdit kabul edilmiştir. Bu kurumlar, gönüllü bağışlar ve yurt dışında aynı alanda çalışan kurumlarla dayanışma içinde varlıklarını sürdürebilmişlerdir.

NGO DEĞİL GONGO

Yukarıdaki iki ilan metninin en temel farklı yukarıda andığım ‘sivillik’ konusundadır.

Demokrasilerde sivil STK’lara NGO (Non-Governmental Organisation), iktidar güdümünde olanlara da GONGO (Government Operated Non- Governmental Organisation) deniyor.

İlk metin ne kadar sivilse, ikinci metin o kadar iktidar/devlettir. Bu yönü ile ikinci metne imza atanlar kurumsal olarak STK olsalar da; siyasal olarak Batı’daki kullanımı ile birer İGSTK yani ‘İktidar Güdümlü Sivil Toplum Kuruluşlarıdır’.

Entelektüelliğin sınırı nasıl her türlü iktidara mesafe almasıysa sivil toplumu da sınırı odur. Biz de maşallah iktidarın kucağında büyüyen bir sivil toplum var.