Enflasyonda “gecikmeli” bir iniş var; nitekim Merkez Bankası enflasyon hedefini sürekli birkaç puan yukarı doğru revize ediyor. Daha önemlisi, reel ekonomiden gelen kötü sinyallerin artmasıdır.

Bu kötü sinyaller “sıkı para politikası”nın olağan acıları değil… Uygulanmakta olan programın piyasalarda güvenli bir gelecek beklentisi yaratamamış olmasından kaynaklanan ciddi endişelerdir. Tarımcı ve sanayicilerin “alarm” sesleri artık ‘ahval-i âdiye’den oldu.

Turgut Özal ve Kemal Derviş de “acı ilaç” uygulamışlardı fakat öyle sağlam bir program ortaya koymuşlardı ki hem piyasalar güvenmiş hem ülkeye kaynak girişi başlamıştı.

Mehmet Şimşek de “sıkı para” uyguladı ama Özal ve Derviş gibi yapısal reformları içeren bir program yapma yetkisi yoktu; kurumlara da dokunamadı. Bu yüzden hem “acı ilaç” fazla uzadı…

KOPAN LİNKLER

Bunlar benim iddialarım değil, herkesin güvendiği iktisatçıların ortaya koyduğu, rakamların da doğruladığı tespitlerdir. Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Prof. Cevdet Akçay, böyle bir iktisatçıdır. Programa başlangıçta duyulan güvenin önemli unsurların biri Akçay’dı. Şöyle demişti:

“Sistemde, ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti mevduat faizi linki kopmuş. Politika faizi enflasyon linki kopmuş. Faiz kur linki kopmuş durumda. Biz yedi aydır kopan linkleri tekrar ihdas ediyoruz. Bu bağlar tekrar ihdas edilecek" (8 Şubat 2024)

Ekonomi “faiz sebeptir” politikasıyla ne hale gelmiş, “linkler” nasıl kopmuş görüyorsunuz.

Yapısal ve kurumsal reformlar yapılmadığı için, bunca fedakârlıklara, bunda acı ilaca rağmen enflasyonun aşağı inmesi yavaş gidiyor.

Prof. Akçay iki gün önceki açıklamasında enflasyonun inmesi konusunda “geciktiği çok aşikâr” diye konuştu. O yüzden enflasyon hedeflerini yukarı yönlü revize etmek zorunda kalıyorlar. 2025 hedefi %25 - %29 bandındaydı, son olarak %31 - %33 bandına revize etti.

Böyle olunca piyasaların programa güveni sarsılıyor.

KAPSAMLI PROGRAM YOK

Niye böyle oluyor? Cevabı yine Akçay’ın sözlerinde. Akçay “sıkı para politikası”nın gereğince uygulanamadığını belirtti. Fiyatlama konusunda, yeniden değerlendirme oranı yerine enflasyon oranını esas alınmasıyla ilgili soruya şu cevabı verdi:

“Konu bizim dışımızda aslında. Belirleyecek olan biz değiliz. Dolayısıyla nasıl belirlenir bilmiyorum.”

Bu sözler Merkez Bankası’nın para politikasıyla, hükümetin fiyatlama politikası arasında bir koordinasyon olmadığını ifade ediyor.

Özal ve Derviş reformlarında böyle bir koordinasyonsuzluk düşünülemezdi. Para politikası da maliye politikası da onların hazırladığı kapsamlı programın disiplini altında uygulanmıştı.

Özal ve Derviş reformlarının kaptanıydılar, Demirel Özal’a, Ecevit Derviş’e bu yetkileri vermişti. Şimdi ise Şimşek’in ve Merkez Bankası’nın yetkileri, “ekonomi politikası”nı tümüyle kapsamıyor; “konu bizim dışımızda.”

Nitekim enflasyondaki iniş çok yavaş, vatandaşı da tarım ve sanayide üretici ve yatırımcıyı da çok bunaltıyor. TÜSİAD da MÜSİAD da yalnız para politikasıyla olmaz diyorlar…

KAPSAMLI PROGRAM?

Kapsamlı ve koordineli bir reform programı yerine sadece kur-faiz politikasıyla enflasyonu aşağıya çekmeye çalışınca, umulan sonuçlar “geciktiği” gibi beklenen yatırım da gelmiyor.

Prof. Selva Demiralp, Merkez Bankacılığı ve para politikaları uzmanıdır. Son yazısında, enflasyondaki inişin yavaşlaması ve Merkez Bankası’nın hedef rakamını yukarı revize etmesinin “kredibilite sorunu” oluşturduğunu belirterek şöyle diyor:

“Merkez Bankası’nın Enflasyon Raporu’nda özel­likle vurgulanan gıda enflasyonu, ancak tarım ve hayvancılıkta ya­pılacak yapısal reformlarla kalıcı biçimde düşürülebilir. Kira kaynaklı enflasyon da benzer şekilde, konut arzını artıracak ve piyasa­yı dengede tutacak düzenlemeler gerektirir. Buna ek olarak, ver­gi politikası, gelir dağılımı, üre­tim verimliliği ve hukuki çerçeve­de atılacak adımlar olmadan para politikasının tek başına ‘ekono­mik metabolizmayı hızlandırma­sı’ mümkün değildir.”

Bütün mesele bu…

Ben bir hukukçu olarak elbette Selva Hoca’nın bu satırlarındaki “hukuki çerçeve­de atılacak adımlar” ifadesinin altını çiziyorum.