Ekvador’la Büyük Britanya’nın ikili ilişkilerinde diplomatik bir kriz yaşanıyor. Bu krizin nedeni, on binin üzerinde Amerikan gizli belgesini deşifre ederek yayınlayan WikiLeaks’in kurucusu Julian Assange’ın Büyük Britanya tarafından İsveç’e iade edilmekten kurtulmak için Ekvador’un Londra Büyükelçiliği’ne sığınmış olması. İsveç’e iade kararının ardında bu ülkede hakkında açılan cinsel taciz davaları ve alınan tutuklama kararları var. Assange, Küba muhalefeti ve CIA çevreleriyle ilintisi olduğu öne sürülen Anna Ardin’le ve Sofia Wien isimli başka bir kadınla arzuları hilafına cinsel ilişkiye girdiği iddiasıyla suçlanıyor. Bu iddiaları reddeden Assange, İsveç’e iadesine bu ülke makamları tarafından daha sonra gizli belgelerini açıkladığı gerekçesiyle yargılanmak üzere ABD’ye iade kararı alınacağı kaygısıyla karşı çıkıyor.

Pazar günü Ekvador’un Londra Büyükelçiliği’nin önünde basına açıklamalarda bulunan Assange’ın avukatı ünlü İspanyol yargıç Baltasar Garzón, müvekkilinin İsveç yargısından kaçmadığını ama bu ülkeden bir sonraki aşamada ABD’ye iade olunmayacağına ilişkin güvence beklediğini bir kez daha vurguladı. Garzón ayrıca Assange’ın basına hitap etmek için sokağa çıkacağı iddialarını da yalanladı. Bilindiği gibi, diplomatik ilişkiler hakkında 1961 tarihli Viyana Sözleşmesi büyükelçilik binalarının dokunulmazlığı bulunduğunu ve kabul eden devlet yetkililerinin binalara misyon şefinin rızası olmadıkça giremeyeceğini hükme bağlıyor.

Aynı gün Garzón’un açıkladığı gibi Büyükelçiliğin balkonuna çıkan Assange, buradan yaptığı konuşmada ABD Başkanı Obama’ya “WikiLeaks’e karşı cadı avına son vermesi” çağrısında bulundu.WikiLeaks belgelerini ilk yayımlayan gazetelerden birinin The New York Times olduğunu anımsatan Assange ayrıca belgeleri sızdırmakla suçlandığı için iki yılı aşkın bir süredir tutuklu bulunan Amerikan ordusu bilgisayar uzmanlarından Bradley E. Manning’in serbest bırakılmasını istedi. Kendisini destekleyen Latin Amerika ülkelerini isim, isim sayan Assange sığınma talebine olumlu yanıt veren Ekvador Başkanı Rafael Correa ve Dışişleri Bakanı Ricardo Patiño’ya da şahsi teşekkürlerini iletti.

Amerika Devletleri Örgütü (OEA) Daimi Konseyi cuma günü Assange’a sığınma hakkı tanıyan Ekvador’la Büyük Britanya arasında patlak veren krizi acilen görüşmek üzere toplanıyor. Gündemde İngiliz polisinin Ekvador Büyükelçiliği’ne Assange’ı tutuklamak üzere 1961 Sözleşmesi hükümlerine aykırı biçimde girme tehdidi yer alıyor. Foreign Office bu tehdidini 1987 tarihli bir yasal düzenlemeye dayandırıyor. Buna göre, yetkili yargıç “dokunulmazlığın gayrıkanunî amaçlara” hizmet ettiği gibi bir sonuca varırsa kolluk kuvvetlerini diplomatik binalara girmekle yetkilendirebiliyor. Ancak yasa ile uluslararası bir sözleşmeyle tanınan dokunulmazlığın kaldırılması mümkün değil. Foreign Office’in bir oldubittiye girişmeden önce sadece büyükelçiliğinin Quito’da karşılaşacağı misillemeyi değil diplomatlarının birçok Latin Amerika ülkesinde karşılaşabilecekleri olası sıkıntıları da hesaba katması gerekiyor.

WikiLeaks’in kurucu başkanı ve yazarı, eski “hacker” ve bilgisayar programcısı Julian Assange, temel hak ve özgürlükler alanındaki çalışmalarından ötürü birçok ödülün sahibi. 2009’da Kenya’daki yargısız infazları ortaya koyan çalışması Uluslararası Af Örgütü’nün medya, Kenya İnsan Hakları Komitesi’nin de “araştırma” ödülüne lâyık görülüyor; 2010’da Time ile Le Monde okurları tarafından “yılın adamı” seçiliyor; ayrıca WikiLeaks belgeleri sayesinde 2011’de Sydney Barış Vakfı, 2012’de Amerikan Martha Gellhorn “gazetecilik” ödüllerinin sahibi oluyor.

Aslında Franco döneminin cinayetlerini soruşturmaya kalkıştığı için İspanya’da Yüksek Mahkemece önü kesilen yargıç Garzón’un mağdur bir insan hakları eylemcisi sayılabilecek Assange’ın avukatlığını üstlenmesi doğal bir dayanışma olarak nitelenebilir. Meslekten 11 yıl men cezası almış ve Yüksek Mahkeme’nin bu kararına karşı Anayasa Mahkemesi’ne temyize gitmiş olan İspanyol yargıç da pekâlâ mağdur edilmiş bir insan hakları savunucusu sayılabilir. Peki, ama Başkan Correa hangi nedenlerle ülkesini İngiltere ile diplomatik bir krize sokma pahasına Assange’a sığınma hakkı veriyor?

İlginç olan şu ki Başkan Correa, ifade ve basın özgürlüğü alanında kötü bir sicile sahip. Bir kere “muhalefetin sesi” olarak suçladığı ülkenin büyük gazeteleri El Universo, El Comercio, Diario Hoyile sorunları var; La Hora ile davalık. Ekvador Gazete Editörleri Derneği (AEDEP) bu davada La Hora’ya destek verirken, Amerika Basın Derneği (IAPA) de Correa’yı basını sindirmeye yönelik “modası geçmiş” baskılardan ötürü kınıyor.

BM İnsan Hakları eski Yüksek Komiseri, Ekvador eski Dışişleri Bakanı José Ayala Lasso, “ifade özgürlüğünün simgesi” olarak nitelediği Assange’ın Ekvador’dan sığınma hakkı talebinin Correa’ya bu kötü sicilini düzeltme imkânı tanıdığına dikkat çekiyor. Bay “ifade özgürlüğü” Ekvador’a sığınıyorsa, Correa nasıl bu özgürlüğü çiğneyen bir başkan olsun ki? Ancak Lasso, Correa’yı Assange’ın talebini olumlu karşılamaya iten asıl nedenin bu değil, aralarında ABD karşıtlığı temelinde oluşan yakınlık olduğu kanısında. Correa ve Assange, ABD’de WikiLeaks belgeleriyle ilgili gizli bir soruşturma yürütüldüğüne inanıyor. Bu sığınma hakkı da, Correa’nın Latin Amerika’da Assange’ı ipten alan bir kahraman, adeta ikinci bir Chávez olarak boy göstermesini sağlıyor.

[email protected]