16 Nisan’da referanduma sunulacak olan anayasa değişikliğine bir yurttaş olarak iki temel itirazım var.

Başka çok sayıda minör itirazım da mevcut ama ben bu iki temel itiraz konumu öne çıkarmak istiyorum.

Birincisine bugün, ikincisine ise, temel öncelik tercihi konusuna ise Salı günü (21 Şubat) değinmek istiyorum.

İlk itiraz konum aslında başlığa taşıdığım soruya ilişkin: Türkiye tipi başkanlık sistemi olur mu?

Bu sisteme, sırf MHP seçmenine daha az sevimsiz gözükmek için, Cumhurbaşkanlığı sistemi denmesi anlamsızlığına hiç girmeyeceğim bile.

Aslında, Türkiye tipi başkanlık sistemi neden olmasın?

ABD türü bir başkanlık anayasası, İngiltere türü bir anayasasızlık sistemi, Fransa türü bir yarı başkanlık anayasa türü mevcut ise, kağıt üzerinde Türkiye tipi bir Cumhurbaşkanlığı sistemi tahayyül edilebilir.

Ancak, şunu hiç ama hiç unutmamak gerekiyor: ABD anayasası yaklaşık 230 senede, konan, kaldırılan eklerle, doğrular ve yanlışlar görülerek bugünkü olgunluğuna geldi.

Keza, İngiltere türü bir yazılı anayasasızlık sistemi de dört asırlık bir parlamento mücadelesinin, bir deneme, ayıklama sisteminin ürünü.

Fransa da Beşinci Cumhuriyet anayasasına 1789’dan günümüze böyle gelmiş.

Bizde ise, birileri, bu modellerin özünü atarak, işlerine geldiği tür bir yeni sistem denemek istiyor.

AKP’li Prof. Burhan Kuzu’nun “Zavallı Obama” dediği konu, mesela Federal Mahkeme yargıçlarının atanmasında Senato’nun onayının gerekmesi konusu muhtemelen ABD’nin o muhteşem, bugünlerde örneklerini görüyoruz, yargı bağımsızlığı başarısının temel öğesi.

Birileri başkanlık sisteminin başarısında ABD’yi örnek gösterecek ama bu konuyu, Yüksek Mahkeme yargıçlarının atanma sistemini bizde olduğu gibi çok alaturka hale getirecek, bu durumu, itiraf edeyim, siyaseten çok etik dışı buluyorum.

Başarılı sistemlerin kendi iç işleyiş mantığı vardır, bu sistemi bir yerden bozarsanız, tüm sistem teklemeye başlar.

Türkiye’de getirilmek istenen sistemi, mühendislik dizaynı, hiç zannetmiyorum ama, mükemmel dahi olsa, deneme sürüşü yapılmayan bir arabanın piyasaya sürülmesi gibi algılıyorum.

16 Nisan 2017 Pazar günü “evet” oyu kullanacak yurttaşlara küçük ama çok önemli bulduğum bir soru yöneltmek isterim: Hiç deneme sürüşü yapılmamış bir yeni arabaya, dizaynı çok iyi (!) dahi olsa, çoluğunuzu, çocuğunuzu bindirip otoyolda beş yüz kilometre yolculuğa çıkar mısınız?

Birileri de bana “her yeni sistem bu sorunları yaşamıştır” diye yanıt verebilir ama bendeniz vatandaşların, ülkenin bu konuda kobay yerine konmasından çok mutlu değilim doğrusu.

Bu satırların yazarı, vatandaş olarak, yönetim sistemleri içinde, parlamenter sistemden yana ama tüm kurum ve kurallarıyla işleyecek bir başkanlık sistemine de karşı değil.

Başka bir ifade ile de, entegre model olarak, başkanlık, yarı başkanlık ya da parlamenter sistemleri eş-meşru olarak görüyor, siyasi tercihi parlamenter sistem.

Meşru göremediğim, deneme sürüşü yapılmamış bir arabayla seksen milyon vatandaşın otoyollarda hız yapmaya zorlanması.

Arzuladığım sistem geçmişteki hatalarından arındırılmış, başarılı dünya örnekleriyle kurumsal olarak bezenmiş bir parlamenter rejim.

Bunu denemek, yapmak yerine, bir ihtiras uğruna büyük bir maceraya atılıyoruz.

Böylece, Salı (21 Şubat) günkü yazımın da konusuna yaklaşmış oluyoruz: Öncelik tercihi konusu.

Türkiye 1982’den beri bir anayasa değişikliğini konuşuyor.

Yapılması gereken değişiklik, öncelikler bunlar mı idi?

AKP’li esti tanıdıklar büyük bir pişkinlikle bu konuya girmek bile istemiyorlar.

Evren Anayasasının kabulünden günümüze milli görüşçülerin, AKP’lilerin tek derdi başkanlık sistemi mi idi?

İdeolojisiz anayasa, Genelkurmay’ın MSB’ye bağlanması, anayasal vatandaşlık, demokratik laiklik gibi konuları AKP’liler neden ve nasıl unuttular?

Neden bütün bir tartışma saçma bir yönetim meselesine kilitlendi?

Salıya bu konunun detaylarına gireceğim.