45 yıl önce, ABD’de New York Times gazetesi, şu manşetle çıktı: “Vietnam Arşivi: Pentagon Araştırması, otuz yıldır artan ABD müdahalesini anlatıyor”.

13 Haziran 1971’de yayınlanan bu haber, “çok gizli” Pentagon Belgeleri’ini açık ediyordu. Belgeler, ABD’de hükümetin, Vietnam Savaşı konusunda kamuoyunu sistematik biçimde yanlış yönlendirdiğini ortaya koyuyordu.

Ve, ABD’nin Vietnam Savaşı’ndaki tüm rolü, tüm attığı adımlar açıkça ortaya çıktı.
Pentagon Belgeleri, 1967’de ABD Savunma Bakanı Robert McNamara’nın, ABD’nin Vietnam Savaşı “ansiklopedik tarihinin” yazılması gerektiği kararını alması sonucu toparlanmaya başlandı. Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve CIA, tüm arşiv ve güncel belgelerini, bu amaçla görevlendirilen araştırmacılara açtı. İki yıl süreyle araştırma yapan Pentagon mensubu askerler, akademisyenler, bürokratların oluşturduğu 36 kişilik bir ekip, 47 ciltlik bir külliyat oluşturdular.

3 bin sayfa analiz ve 4 bin sayfa destekleyici belgeden oluşan Pentagon Belgeleri işte böyle oluştu.

Savunma Bakanlığı’na, 1961’de John F. Kennedy başkanlığı döneminde getirilen McNamara, Ford şirketi yöneticiliğinden gelen, döneminin “whiz kid” olarak adlandırılan parlak zekalarındı. Kennedy, McNamara’yı kurduğu politik “takımın yıldızı” olarak niteliyor; ulusal güvenlik ötesinde, ekonomi ve dış politika konularında da akıl danıştığı “fikir hocası” olarak görüyordu.

1962’ye gelindiğinde, Mc Namara, ABD dış politikası ve güvenliğinin en önemli konusu olan Vietnam Savaşı’nın baş stratejisti haline gelmişti. O yıl, Vietnam’a ilk ziyaretinden sonra, “Her türlü veri, bu savaşı kazandığımızı gösteriyor” demişti. Ancak, 1966 yılına gelindiğinde, durumun hiç de öyle olmadığını McNamara da fark eder olmuştu. Kennedy’nin öldürülmesinden sonra yerini alan Başkan Lyndon Johnson’u, Vietnam politikasında değişikliğe ikna etmeye çalıştı.

Oysa, McNamara’nın 180 derece değiştirip savunmaya başladığı “siyasi çözüme ağırlık verilmesi” politikasının aksine Johnson hükümeti, savaşın vitesini yükseltmeyi tercih ediyordu. 1967’de başkanlık seçimleri gerçekleşecekti, artı Vietnam Savaşı’nın komutanı General William Westmoreland da, daha fazla asker, daha silah istiyordu.
Yıllar sonra, General Westmoreland’ın, Vietkong güçlerini olduklarından güçsüz gösterecek istihbarat manipülasyonları yaptığı ve kamuoyunu yanılttığı da CBS’in bir belgeseli sonucu ortaya çıktı.

Günümüzde, Westmoreland’e yönelik bir suçlama da, Vietnam Savaşı’nda ABD Ordusu’nun sürekli daha çok asker ve silahla, çatışmaların boyutunu büyütmesi ve ABD’nin sahada kazandıkça, politik olarak kaybetmesi neden olması. Bu taktik hatasıyla da, Vietkong’un bir ‘kuruluş miti’ yaratmasını sağlayarak, fiilen düşmanı desteklemiş olması…
Ayrıca, gazeteci Nick Turse’ün 2013’te yazdığı bir kitap, Westmoreland’in, Vietnam’daki savaş esnasında, “hareket eden herşeyin öldürülmesi” emrini verdiğini ortaya koyuyor. Bu emir, ABD askerlerine, “şüpheli hareket eden her sivili öldürme” yetkisi de tanınıyordu.
Bugün ABD’de, General Westmoreland’in geriye bıraktığı “miras”, hiç de hoş anılmıyor.
Ama o dönemin “Davutoğlu”su olarak nitelenebilecek bir pozisyonda olan McNamara, Pentagon Belgeleri’ni miras bırakarak, bir şekilde “temize çıkmış” oldu. McNamara, bugün, Vietnam Savaşı’ndaki “hataları” değil, sistemin açıklarını, hatalarını, her şeyi ortaya koyan Pentagon Belgeleri’ni hazırlatması, tarihe ışık tutulmasına ön ayak olmasıyla hafızalarda.