Hemen herkes, cumhurbaşkanlığı seçiminin Erdoğan’dan sonraki kazananının Demirtaş olduğu konusunda hem fikir. Hatta bazı yorumculara göre, Erdoğan’ınki beklenen bir başarıydı. Oysa Demirtaş oy oranını yüzde 40, seçmen sayısını ise bir milyondan fazla artırmış, daha önce partisinin oy alamadığı yerlerden oy kazanmıştı. Dolayısıyla Demirtaş’ın daha büyük bir başarıya imza attığından bile söz edilebilirdi.

Demirtaş, gerçekten de üzerinde durulması gereken bir netice elde etti. Öncelikle, Demirtaş’ın Kürt kimliğiyle aday olması, kampanyasını ülkenin dört bir tarafına yayması ve süreç içerisinde fazlaca sıkıntıya maruz kalmaması, Türkiye’de siyasi hayatın normalleşmesine ve demokrasinin derinleşmesine katkıda bulunur. Bunun için çok değerlidir. Demirtaş’ın hatırı sayılır derecede oylarını yükseltmesi de, Kürt cenahında siyasal alanın genişlemesi ve siyasetin giderek daha fazla belirleyici olmasını sağladığı için de hayatı bir öneme sahiptir.

Başarının anahtarı

Demirtaş’ın başarısını birçok faktöre bağlamak mümkün. İlk olarak, barış sürecinin sunduğu zeminin altı çizilmeli. Silahların devreden çıktığı, çatışma ve ölüm haberleri gelmediği için Demirtaş rahat bir çalışma yürüttü. Türkiye’nin her tarafına ve her kesimine seslendi. Merkez medyada daha fazla yer aldı, ilgi çekti, destek buldu. Önceleri Demirtaş ve partisini daima “hain”, “bölücü” gibi olumsuz kavramlarla anan medya, ilk defa bu hareketi olumlu kavramlarla tanıttı, Demirtaş’ın sempatik yönlerini ön plana çıkardı. Eğer geçmişteki gibi çatışmalı bir hâl olsaydı, bunların hiçbiri olmazdı. Çözüm Süreci’nin sağladığı müsait ortam ve medya desteği, Demirtaş’ın oyun sahasını ve desteğini genişletti.

İkincisi, çatı adayının yarattığı memnuniyetsizliktir. İhsanoğlu ne CHP, ne de MHP tarafından benimsenmedi. Bilhassa CHP içindeki bir kesim, ortak adaydan duydukları rahatsızlığı kamu önünde deklere etti. Demirtaş’ın bütün mağdur toplumsal kesimleri sahiplenen bir söylem kullanarak ve eskiden farklı olarak Türkiyelilik siyasetini öne çıkararak, muhalefetin çatı siyasetinden menün olmayanların için alternatif oluşturmaya çalıştı. Muhalefetten kaçanlar için kendisini ve partisini yeni adres olarak konumlandırdı. Demirtaş’ın bu siyasi rotası, bir miktar tepki oyunun kendisine kanalize olmasını sağladı.

Üçüncüsü ve bence en önemlisi ise, Demirtaş, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin Kürtler ekstra bir önem taşıdığını HDP seçmeni dışındaki Kürt seçmenlere çok iyi anlattı. Cumhuriyet tarihinde ilk defa Türkiye genelinde yapılacak bir seçimde Kürtlerin herhangi bir baraj ve kısıtlamaya tabi olmadan kendi güçlerini gösterebilecekleri bir imkânın doğduğunu, Kürtlerin bu imkânın kullanması gerektiği düşüncesini işledi. Kendisinin yüksek oy alması halinde, bunun Kürtlerin siyaset sahnesindeki temsilini güçlendireceğini vurguladı. Verilen her oyun Kürtlerin elinin güçlendireceğini ve Çözüm Süreci’nin daha dengeli bir şekilde sürdürülmesine hizmet edeceğini belirtti.

Bu siyasal dilin Kürtler arasında karşılık buldu. Demirtaş, Doğu ve Güneydoğu’daki 22 ilin 19’unda oyunu artırdı. Türkiye’nin batısında yaşayan Kürtler arasındaki oyunu da yükseltti. Daha önceki dönemlerde genel seçimlerde yüzde 10 baraj nedeniyle oyunun heba olmasını istemediği için, yerel seçimlerde ise vereceği oyun sonuçlara bir tesir etmeyeceğini bildiği için HDP geleneğine oy vermekten imtina edenlerin bir kısmı bu seçimlerde Demirtaş’a yöneldi.

Keza Demirtaş, AKP’ye oy veren Kürt seçmenin bir bölümünün de desteğini aldı. Bilhassa İstanbul, Anakara ve İzmir gibi büyükşehirlerdeki sonuçlara bakılarak bu durum anlaşılabilir. Mesela İstanbul’da Esenyurt (yüzde 18), Sancaktepe (14.6), Sultanbeyli (14.2), Zeytinburnu (13.7), Bağcılar (13.5), Ataşehir (13.5), Başakşehir (12.1), Sultangazi (11.3) gibi AKP’nin güçlü olduğu ilçelerde Demirtaş’ın geçmiş seçimlere kıyasla çok yüksek oy oranlarına ulaştığı görülüyor. Buralarda oturan ve daha önceki seçimlerde AKP’den yana tercihte bulunan Kürtlerin, Demirtaş’a destek olmalarında iki etken rol oynamış olabilir: Biri, Kürt temsiliyetine omuz vermek isteğidir. Diğeri ise, ilk turda nasıl olsa Erdoğan’ın seçileceğini garanti görmeleri, seçimin ikinci tura kalma tehlikesini hissetmemeleridir.

Buna mukabil genel olarak CHP’nin hâkim olduğu ilçelerde ise, bu denli bir oy artışı söz konusu değil. CHP ve MHP’nin çatı adayı İhsanoğlu’nun yüzde 70’lere ulaştığı Bakırköy (yüzde 6.9), Beşiktaş (7.0), Kadıköy (7.1) gibi ilçelerde ise Demirtaş’ın oylarında, eskiye oranla küçük bir yükselme var sadece.

Bu veriler iki hususa işaret ediyor: İlki, medyada estirilmek istenen rüzgârın aksine, Demirtaş’ın başarısının altında yatan CHP ve sol seçmenin desteği değil, daha önce AKP’ye oy veren Kürtlerin desteği yatıyor. İkincisi, eğer Demirtaş bu seçimde biraz daha muhafazakâr Kürt seçmeni dikkate alan bir kampanya yürütseydi, muhtemele bugünkünden daha büyük bir başarı elde edebilirdi.

Demirtaş’ın aldığı oylar, hem Türkiyelileşme perspektifinin kabulü, hem de çözüm sürecine verilen desteğin gösterilmesi olarak okunabilir. Bu bağlamda, Demirtaş’ın oturtmaya çalıştığı yeni rota doğrudur. Ana muhalefetin daimi bir kriz içinde olduğu düşünüldüğünde,  Demirtaş’ın izlediği çizginin muhalefet boşluğunu doldurma potansiyelini taşıdığını belirtmek gerekiyor. Ama bu potansiyelin kullanılıp kullanılamayacağı, gelecekte nasıl bir siyaset izleneceğine bağlı. Bu bağlamda 2015 seçimleri çok önemli, bu seçimlerde alınacak sonuç bugünkü başarının kalıcı olup olmadığının göstergesi olacak.

_______

* Daily Sabah’ın 20-08-2014 tarihli nüshasında yayımlanan “What Demirtaş achieved in the presidental election?” başlıklı yazının Türkçesidir.