'Osmanlı İmparatorluğu tarihi iki karakteristik nüfus hareketi ile özetlenebilir:

Fethedilen toprakların kolonizasyonu için dışa dönük göç hareketi, (…) özellikle Rusya'nın rakip olarak ortaya çıkmasından yaşanan içe dönük nüfus hareketi…'

Son günlerde ülke Kürt sorununu tartışıyor.

Dündar'ın merceğiyle bakarsak kök biraz geride…

Sık söyleriz: İttihat Terakki'nin, kendi dönemini Cumhuriyet'e bağlayan iki 'temel proje'si olmuştu.

Bunlardan bir tanesi farklı etnik kökenlerden gelen, göç yoluyla Anadolu'ya akan 'Müslümanları Türkleştirme projesi'ydi. İkincisi ise Müslümanlardan bir ulus yaratırken 'İslam'ı modernleştirmek, müslümanı ehli kılmak projesi'...

Ya da 'radikal sekürlerleşme' ve 'etnik-dinsel standartlaşma' projeleri…

Türkiye'de Cumhuriyet'in öyküsü 'bir açıdan', günahıyla sevabıyla, başarısıyla başarısızlığıyla, ortaya çıkan zihniyet takıntıları ve bozukluklarıyla bu iki projenin öyküsüdür…

İttihat Terraki'yi Cumhuriyet'e bağlayan bir 'üçüncü unsur'dan ya da projeden daha söz etmek gerekir.

Bu üçüncü proje diğer iki projenin taşıyıcısı olmuştur ve temel olarak 'otoriter merkeziyetçilik' halini ifade eder.

Türkiye'deki Cumhuriyet'in öyküsü 'diğer açıdan' bu merkeziyetçiliğin, devletin topluma ve kişilere süratli, dayatmacı nüfuzunun öyküsüdür…

Öykünün bu boyutu askeri iktidara taşımış ve yıllarca iktidarda tutmuştur…

Doğrudur…

Zira Türkiye Cumhuriyeti söz konusu projelerde, altını çizdiğimiz tanım ve sınırlar içinde gerçekten başarılı olmuştur. Kürtler dışındaki Müslümanlar Türkleşmiş, Müslümanların önemli bir kısmı da ehlileşmiştir.

Ama ağır bedellerle…

Üç ağır bedel vardır ortada:

1. Verili simgeleri, verili bir devlet ideolojisini ve bunların değişmezliğini demokrasi ilan eden, devlet hukukuyla koruma altına alan bir merkez yapısı…

2. Farklıya tahammülü olmayan, ayrıcalıklarını demokrasi sanan otoriter bir laik zihniyet…

3. Farklı talep ve kültürel varoluşlara tahammülü olmayan otoriter bir millet algısı…

Bugün kemalizm, islamcılık, ülkücülük, solculuk kültürel ya da ideolojik köken üzerine kurulu tepkilerle siyasallaşmaktan öteye geçemiyor, aynı cemaatçi anlayış kabından su içiyorlarsa, nedenleri biraz da burada aramak gerekmez mi?

Unutmayın: 'cumhuriyet modeli' hala Kürt sorunu ile laiklik eksenli din sorununu çözemiyor.

Çok yol aldık, çok değiştik, askeri alan daraldı ama bir öz var ki varlığını sürdürüyor. Nitekim bugün asimilasyon ve ehlileştirme politikalarının iflas ettiği biliniyor, ama özü, ruhu, anayasal değişmeye direndiği için, bu direnci temsil ettiği için siyasi aktörler rahat yol alamıyor.

Yeni anayasanın ve Kürt sorununda nihai çözümün anlamı da işte burada yatıyor…

Türkiye bu engelleri yeni siyasal ve toplumsal sözleşmeyle aşma aşamasına geldi.

Umarız siyasi aktörler bu durumun, sırtlarındaki sorumluluğun farkında olarak hareket ederler.