Sayın Cumhurbaşkanı'mızın “Eeey” ile başlayan hitap biçimleri malum; daha önceleri tüm parti liderleri, TÜSİAD, çok sayıda sivil toplum örgütü, komşu ülkelerin devlet başkanları, en başta Esed, vs. bu hitap biçiminden nasibini aldı.

Bu hitap biçiminin, bu uzatılan “eeey”lerin muhtemelen azımsanmayacak bir siyasi alıcısı var ki, Sayın Erdoğan'dan sonra Başbakan Davutoğlu da dönem dönem bu hitap biçimine başvuruyor.

Bu “eeey”lerden sadece komşu ülkelerin devlet adamları değil, Avrupa Birliği ülkelerinin de liderleri, başbakanları, şansölyeleri, cumhurbaşkanları da nasiplerini almıştı. Benim hatırlayabildiğim kadarıyla bu hitap biçiminden, bu nidadan, bu tuhaf seslenişten, bu ilginç serzenişten payını almayan bir Birleşmiş Milletler, bir de Amerika Birleşik Devletleri (ABD) kalmıştı.

Geçtiğimiz hafta bu da oldu ve Sayın Cumhurbaşkanı'mız “Ey ABD”, “Ey BM” de diyerek kimseyi bu hitap tercihinin dışında bırakmayacağını ortaya koymuş oldu. Bir cumhurbaşkanının, Sayın Erdoğan'ın bu tür hitap biçimlerini siyaseten çok yoğun kullanmasını eleştirebilirsiniz, doğrusu bana da çok trajikomik geliyor. Aradan geçen bunca süreye rağmen kulaklarımı tırmalamayı sürdürüyor ama aynı süre bana da, bizlere de Sayın Erdoğan'ın bu tuhaflıklarını küçümsememeyi öğretti galiba biraz. Sayın Erdoğan'ın bu hitap tarzının mutlaka bir parça doğallık payı da vardır, kuşkum yok ama ben bu İstanbul eski kabadayılarına özgü “eeey”le başlayan cümlelerin biraz da siyaseten hesaplı, kitaplı bir tarza tekabül ettiğini düşünüyorum . Kanımca bu tarzın bu kısmı doğal kısmının çok önünde gidiyor. Bu hitap tarzlarının siyasi getirisinin bugüne kadar Sayın Erdoğan'a negatif bir siyasi maliyeti olduğunu söylemek mümkün değil ama bu malum ve ilginç tarzın ABD'ye, Rusya'ya, AB'ye de teşmil edilmesinin ne gibi siyasi sonuçlar vereceğinin iyi de düşünülmesi, analiz edilmesi gerekiyor.  

Hitap tarzının getiri ve maliyetleri  

Matematik, özellikle matematik mantığı sadece matematik ya da fizik için geçerli değildir; matematik mantığın toplumsal olaylara, olgulara uygulanması çok önemli sonuçlar üretir. Bu satırların yazarı Sayın Cumhurbaşkanı'mızın “Eeeey ABD” seslenişinin mutlaka önemli bir matematik analizinin yapılmasının gerekli olduğunu düşünüyor. Sayın Cumhurbaşkanı ya da danışmanları da böyle bir matematik mantık analizi yapıp mı bu seslenişleri hayata geçiriyorlar, emin değilim ama olabilir.  Bir danışman grubu bu durumun, bu hitap tarzının getirilrinin yani siyasi artılarının maliyetlerinin yani siyasi eksilerinin önünde olduğunu düşünebilir. Benim kanaatim ise özellikle bu hitap tarzı ABD'ye kadar uzandığında orta vadede Türkiye için çok yararlı olmayacağı istikamtinde.

“Eeeey”lerle başlayan hitap tarzının getirileri ve maliyetleri var.  Bunlara kısaca bir göz atmakta yarar var. Türkiye milliyetçilik, ulusalcılık damarı çok kuvvetli bir ülke. Bu durumun mutlaka çok farklı açıklamaları var, bu konulara detaylı bir biçimde girmek istemiyorum. Olağanüstü bir iletişim ve saydamlık çağında kişi başına gelir düzeyi ve verimlilik olarak ABD'den altı kat, Avrupa Birliği ortalamasından da yaklaşık dört kat geride kalmış olmak muhtemelen geniş kitlelerde büyük sıkıntılar yaratıyor. Bu fark Türkiye ile bu ülkeler arasındaki mevcut verimlilik farkını yansıtıyor. Türkiye'nin Avrupa ülkelerine oranla milliyetçilik kavramıyla en son tanışan ülke olmasının bu duygunun hâlâ çok ergence yaşanmasının da muhtemelen başka bir nedeni. Avrupa Birliği'nin Avrupalı olma kriterini ne kadar karşıladığı belirsiz muhteris ama yetersiz bir iki devlet ya da hükümet başkanının da bu konuda ciddi sorumluluğu var. Milli denen eğitim sisteminin yetersizliği nedeniyle ulusalcı tezlere çok fazla yüklenmesinin hepimiz üzerinde yarattığı olumsuzluklar da işin cabası. Başka çok vahim nedenler de sıralayabiliriz. Tüm bu olumsuzluklar havuzunda siyasi anlamda popülist bir siyasetçinin ABD'ye “Eeeey Amerika”, Avrupa Birliği'ne de “Eeeey Avrupa” diye hitap etmeyi tercih etmesi büyük bir sürpriz değil.  Bu tarzın oy patlaması, oy maksimizasyonu yarattığı açık. Mesele siyaseten popülist lider için bu oy maksimizasyon konusu ile de sınırlı değil. Popülist milliyetçiliğe yaslanarak oy maksimizasyonu sağlayan lider ya da parti görünürde bir ölçüde bir siyasal istikrar ortamı da sağlar gibi oluyor ve bu görünürdeki, virtüel, sanal siyasal istikrarın yine lider ve partisi için pozitif dışsallıkları oluyor. Bu oy maksimizasyonu ve buna bağlı virtüel istikrar meselenin bir ayağı ama lider ve partisi için olumlu görünen ayağı.

“Eeeey”leri tercih eden liderler istikrarı olumsuz etkiliyor

Ancak, meselenin bir ayağı daha var, bu ayak da “Eeeey Amerika”ların hepimiz için olumsuz ayağı. Bu olumsuzluk orta ve uzun vadede popülist lider ve partisini de vuracak ama genel kuraldır, siyasetçi daima kısa vadeyi orta ve uzun vadeye tercih eden insandır. Şunu unutmayalım, Türkiye ekonomisi dünya ekonomisinin yüzde biri, ABD ekonomisinin de yaklaşık yirmide biri. Türkiye ekonomisi AB ülkeleri ekonomilerinin toplamının da yine yirmide biri. Böyle bir mukayeseli ortamda “Eeeey” ile başlayan hitap, sesleniş tarzlarının, yabancı ülke yöneticileri tarafından çok ciddiye alınmasa bile, çok belirgin gerginlik maliyetleri var . Bu da en fazla sermaye finans piyasalarında hissediliyor. Liderlerinin sürekli olarak finans dünyasının lider ülkelerine “Eeeey” ile başlayan hitap, sesleniş ve hatta tehdit tarzının “Eeeey”leri çok seven liderleri olan ülkelere küresel kaynak, tasarruf akışını olumsuz etkiliyor. Bu durum da “Eeeey”leri tercih eden liderlerin ülkelerinin büyüme oranlarını ve böylece de siyasal ve ekonomik istikrarı olumsuz etkiliyor. Bu konuda “Eeeey Amerika” hitap tarzının ilk ve en önemli olumsuz sonucu. Başka olumsuzluklar da, mesela sınırların kontrolünün güçleşmesi gibi, saymak mümkün. Siyaset, küresel siyaset nihai analizde bir güç dengesi olarak tanımlanabilir ve bu gücün temel kriteri de ülkelerin küresel katma değer üretimi içindeki payı tarafından belirleniyor. Cumhurbaşkanı'nın “Eeeey”leri çok sevdiği ülkesinin küresel ekonomi içindeki payının da yüzde bir olduğunu sevimsiz bir gerçek olarak tekrar hatırlatalım.

“Eeeey Amerika”nın matematiği dediğimi de bu iki farklı vektörün, eğilimin ortaya çıkardığı bileşke ya da sonuç. “Eeeey”lerin bizim gibi ülkelerde oy artırdığına, bu oy artışının lidere büyük bir siyasal güç verdiğine kuşku yok ama öte yandan da başka bir kuvvet devreye giriyor.  Bu “Eeeey”ler ülke ekonomi ve siyasetini küresel dengelerin biraz dışına itiyor ve bu dışa itilmenin de azımsanmayacak ekonomik ve siyasal maliyetleri mevcut.

Türkiye devletinin yöneticileri şimdilik bu iki temel kuvvetten oy maksimizasyonu üreten “Eeey”li kuvveti, vektörü tercih etmiş görünüyorlar ama bu tercihin dışlanma maliyetlerini ne ölçüde hesaba katıyorlar, emin değilim. Zaman bize bu iki kuvvetten oluşan bileşkenin yönünü gösterecek ve bu satırların yazarı da dışlanma maliyetlerinin popülizm getirilerinin çok üzerine çıkacağından çok endişeli.

ZAMAN