SİNOP- Barış, demokrasi, çoğulculuk ve demokratik yönetişim alanlarında çalışmalar yapan Helsinki Yurttaşlar Derneği’nin, “Yerel- Bölgesel Demokratik Yönetişim” başlıklı projesi kapsamında hafta sonu Sinop’ta düzenlenen “Kuzey Anadolu’da Kalkınma Öncelikleri ve Kamusal Yatırımların Bölgeye Etkisi” başlıklı toplantısına katıldım.

Projenin temel hedefi, yerel ve bölgesel politikaların belirlenmesi ve uygulanmasında sivil toplumun rolünün etkinleştirilmesine katkıda bulunmak. Aynı zamanda, pilot bölge olarak seçilen yedi kalkınma bölgesinde vatandaşların kendi hayatlarını etkileyen politikaların belirlenmesinde söz sahibi ve müdahil olma imkânlarını genişletmek.

Çevre örgütleri temsilcilerinin geniş katılımına rağmen davet edildikleri hâlde kamudan hiç kimsenin katılmamasının dikkat çektiği Sinop’taki toplantının ana gündemi tahmin edileceği gibi nükleer santral meselesi ekseninde gelişti.

Türkiye, 1966’da o günün teknolojisiyle yapım kararı alınan nükleer santrallerde ısrarını sürdürüyor maalesef.

Sinop’a nükleer enerji santrali kurulmasıyla ilgili bugüne kadar yaşanan gelişmeleri kronolojik olarak özetleyelim.

Japonya tarafından Sinop’ta Türkiye’nin ikinci nükleer santralinin yapımını öngören uluslararası anlaşma, Mart’ta yangından mal kaçırır gibi bir gece operasyonuyla yasalaştı. Japon Mitsubishi Heavy Industries(MHE) Itochu Corp. ve Fransız şirketi GDF Suez 2013’te yapılan anlaşmayla santralin yapımını 22 milyar dolar bedelle üstlenmişti. Geçenlerde Japon Nikkei gazetesi, maliyetin 16,3 milyar dolar olacağını yazınca 6 milyar dolar fark kafaları karıştırmıştı.

Nükleer santral 4800 MW gücünde olacak ve MHE ile Fransız Areva’nın üreteceği Atmea-1 tipi reaktörlerle çalışacak. Japon nükleer endüstrisi, Fukushima felaketinden sonra riskli ve denenmemiş projeleri gelişmekte olan ülkelere ithal ederek, “yıkılmadım ayaktayım” mesajı verme gayretinde.

Türkiye, Sinop’ta da Akkuyu’da olduğu gibi hiçbir ülkede onay almamış, riski yüksek teknolojilere kapı açıyor. Gerek Rusların Mersin’de yapacağı VVER-1200 model reaktör, gerekse Japonların Sinop’a yapacağıAtmea-1 model reaktör dünyada hiçbir yerde kullanılmadığı gibi, ilk defa Türkiye’de denenecek.

Tuhaflıklar bu kadar değil. Bakanlar Kurulu kararıyla EÜAŞ’ın Sinop’taki nükleer santrali işletmek üzere vergi cenneti Jersey Kanal Adaları’nda 10 milyon dolar sermayeli bir şirket kuracağı ortaya çıktı. Neden Türkiye kanunlarının uygulanmadığı bir yerde şirket kuruluyor, sorusu meşru bir soru olarak ortada.

Bu arada, Sinop’taki santralin işletmesini gerçekleştirecek Fransız kamu şirketi GDF Suez, kısa süre önce adını Engie olarak değiştirdi. İskenderun’da ithal kömürle çalışacak Ada Termik Santral projesini üstlenen Engie, ulusal ve uluslararası çevre örgütlerinin Fransa Cumhurbaşkanı Hollande’a ve şirkete yaptığı baskılar sonucu projeyi iptal etti.

Sinop’taki çevre örgütlerinden aldığım son bilgiler, ilginç. Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca Sinop İnceburun mevkiinde 60 kilometrekare alan Enerji Bakanlığı’na tahsis edilmiş, sonra bölgede yerleşim yerleri olduğu için bu alan 10,5 kilometrekareye indirilmişti. Geçen yıl burada “gençleştirme” bahanesiyle 225 bin ağaç tıraşlanarak katledildi.

Şu anda Japonlar kendilerine tahsis edilmemiş alanları ihlal ederek, sondaj çalışmaları yapıyor. Çevreciler bunu yargıya taşıma niyetinde. Japonların yurttaşların tepkisinden epey çekindiği, Sinop’a geldiklerinde de şehir dışında bir otelde konakladıkları anlatılıyor.

Japonlar’ın Derinsu adlı gemiyle Sinop açıklarında araştırmalar yaptığı, geminin kıyıya geldiği zamanlarda karada bir TOMA’nın hazır bulunduğu belirtiliyor. Deniz tabanında aktif bir fay hattının bulunduğuna dair iddialar mevcut. TOMA var ama bilimsel verilerin sonuçlarını halkla paylaşma âdeti yok.

Fizibilite çalışmalarından sonra kesin karar belli olacakmış. Yurttaşların karar alma süreçlerine katılımı bir yana buralara has halktan gizli kapaklı iş yapma mahareti, Japonlar’a da sirayet etmiş gibi görünüyor.

[email protected]