Manzara net; Suriye’ye daha uzun süre barış gelmeyecek. Esed gitse de kalsa da maalesef durum bu. Savaş bir yandan Suriye’yi harabeye çevirirken Türkiye’yi de derinden etkiliyor. Bir anda Hatay, ülkenin en ‘hassas’ ili haline geldi.

Bölgenin etnik ve mezhepsel yapısı patlamaya hazır bir bomba. Dahası, toplamda sayıları 400 bine varan mültecileri yönetmek, ihtiyaçlarını gidermek ve kamplarda tutmak hiç de kolay değil. Mülteciler de huzursuz, yerli halk da. Reyhanlı’daki gerginliğin bazı ekonomik temelleri de yapılan röportajlara yansıyor. İnsanlar, mültecilerin işlerini aldıklarından şikâyetçiler. Tipik ‘yerli halk-mülteciler’ çekişmesi. Yani mesele sadece ‘mezhepsel’ değil.

Öte yandan Suriye krizi Türkiye’nin dış politikasının ana sorunu haline geldi. Ne tek başına sorunu çözecek adımlar atabiliyor Türkiye ne de uluslararası güçleri birlikte harekete geçmeye ikna edebiliyor. Batı ‘diplomatik’ girişimlerle siyasal bir çözüme odaklanmış durumda. Rusya da ‘Esed’in yerini muhafaza edeceği böyle bir ‘çözüm’e hevesli. Askerî yöntemlerle Esed’in gönderilerek Suriye krizinin çözülmesine sıcak bakan ve buna fiili katkı vermeye istekli bizim dışımızda bir tek ülke bile yok. Türkiye’nin müttefiklerinin bile uzlaşabilecekleri en ‘ileri’ nokta Suriye’deki muhalif güçlere askerî desteğin artırılması olabilir. Ama kimi muhalif savaşçıların gösterdiği ‘vahşet’ destek vermeye istekli ülkeleri de caydırıyor.

Türkiye’nin lobisini yaptığı diğer seçenek Suriye üzerini ‘uçuşa yasak bölge’ ilan ettirmek. Bu hafta Başbakan Erdoğan, Washington’da Obama’ya bu talebi iletecektir. Ancak Güvenlik Konseyi’nden böyle bir karar çıkması imkânsız. NATO’nun ilan ettiği ve denetlediği bir uçuşa yasak bölge de gündemde. Bu da zor; ilan edilse bile bu, Esed’i devirmeye yetmez, karadan veya havadan fiili bir operasyon olmadıkça. Geriye Türkiye’nin tek başına askerî operasyonu kalıyor ki, o da çılgınlık olur.

Sonuçta Türkiye’nin seçenekleri çok değil. Bu görüntü son yıllarda inşa ettiği ‘bölgesel güç’ imajını sarsıyor. Aslında tam tersi hayal edilmişti; Suriye’de Ankara destekli bir rejim değişikliği Türkiye’nin bölge liderliğini tescil edecekti. Arap Baharı’nın rüzgârıyla Esed de gidiciydi. Bu gidişi hızlandırarak Türkiye bölgedeki ‘nüfuz’unu zirveye çıkarabilir, ‘yumuşak güç’ten bölgeye ‘nizam veren lider ülke’ moduna geçilebilirdi.

Gerçekten de Esed birkaç ay içinde gönderilebilseydi Türkiye, Suriye’den başlamak üzere Lübnan, Filistin ve Ürdün’e uzanan bir alanda siyasal nüfuzunu derinleştirecekti, ama olmadı. Kriz uzadıkça Türkiye’nin dış politikasının doğruluğu ve etkinliği sorgulanmaya başlandı. Dahası, kriz içerde de siyasal ve toplumsal gerginlikler oluşturdu.

Hatay’daki ‘hassasiyet’in dışında Suriye krizi, hükümeti ‘eski devlet’in yöntemlerini ve dilini kullanmaya sevk ediyor. Sıkıntılar arttıkça halktan ‘birlik, sadakat, itaat ve destek’ beklentisi artıyor, farklı görüşlere tahammül azalıyor, herkesin ‘resmi politikaya ve söyleme’ inanması ‘milli çıkar’ın gereği sanılıyor. ‘Milli çıkar’ söyleminin ‘eski Türkiye’de toplumu denetleyici ve inşa edici, özgürlükleri kısıtlayıcı bir söylem olarak nasıl kullanıldığını hatırlayan vardır herhalde.

Dahası, Suriye krizi ve kan donduran bir vicdansızlık örneği olan Reyhanlı saldırısı, bir süredir unuttuğumuz ‘iç düşmanlar’ dilini, belki farkında olmadan diriltiyor; içimizde ‘düşman’ aramaya başlıyoruz. Çünkü Suriye’nin saldırılarına ‘içimizden destek verenler’ olduğunu, ‘rejimin Türkiye’de uzantıları’nın bulunduğunu, ‘belli mihraklara hizmet’e hazır iç düşmanlar olduğunu düşünüyoruz. Yayın yasağı koyup halkın sadece devleti dinlemesini istiyoruz.

Bunlar ‘eski Türkiye’ devletinin refleksleri ve söylemleri. Devleti yönetenlere pratik gelebilir, ama memlekete faydası olmaz.