Martin Luther King Jr.’in kurduğu hayal, önce Amerika’yı sonra tüm dünyayı büyük bir utançtan kurtardı. O, Amerikan siyahîlerini özgürleştiren devrimi bir cümle ile aydınlattı. Köhneleşmiş zihinlerin zoraki kabullendiği gerçek er ya da geç adresini bulmuştu. Ne mutlu ki bizlere, 50 yıl öncesinin Amerika’sında yaşayıp o utanca ortak olmadık. Ancak ne hazin, 50 yıl sonrasında çocuklarımızın yüzleşecekleri başka bir utancın ortaklarıyız.

En az bu olay kadar emek ve mücadele gerektiren, başlı başına devrimi hak eden başka bir meseleye, “Eğitim Sistemine” dikkat çekmek istiyorum. Bir sorunun tam ortasında ve onun mağduru olduğumuzdan, kökten bir dönüşüme muhtaç olduğumuzdan söze başlayalım. Hele ki üniversite sınavı sonuçları açıklanmaya gebe iken...

Şöyle bir bakın etrafınıza. Kullandığınız elektronik cihazlar, cihazları çalıştıran elektrik, eve gelirken kullandığınız taşıtları düşünün. Bu yıl kaç kez doktora gittiniz? Röntgen çektirmiş olmalısınız. Güzel bir film gelmiş, sinemada izlemek ister misiniz? Hani şu Amerikalıların dünyayı yok olmaktan kurtardıklarından... Bu fikirler hoşunuza gitmediyse Japonların depreme karşı geliştirdikleri teknolojilerden konu açalım bu akşam ya da deniz dalgalarından nasıl elektrik üretiliyor onu tartışalım.

Tüm bu örnekler ve daha fazlası Türkiye sınırları dışarısında icat edildi ve tüm bu devrim niteliğindeki icatlara, yine Türkiye sınırları dışarısında başka rakipler üretilmeye devam ediliyor. Peki, Türkiye’de yaşayan insanlar kabiliyetsizler mi ya da yeterince akıllı değiller mi? Aksine, çok daha yetenekli ve çok daha zeki insanların olduğu bir toplumun fertleriyiz. Sorun şu ki, bizler ya yanlışlarımızla yaşamaya mahkûm ediliyoruz ya da zincirlerimizi kırmak için doğru anahtarları bulamıyoruz. Bu tutukluk ile mücadelede temel hedef eğitim sisteminde devrim yapmaktan geçiyor.

Erdal İnönü’nün bu amaçta bizlere yol gösterecek çok kıymetli bir kitabı var; ‘Bilimsel Devrim ve Stratejik Anlamı’. Bu kitapta bir bireye tarih, bilim ya da tarihi şahsiyetleri öğretirken, bu olayların ya da şahısların yaşadıkları zamanları, taşıdıkları isimleri ya da ortaya konan ürünü değil; ürünün ya da şahsın içerisinde bulundukları koşulları, onlara ilham veren öncülleri, sürecin tamamlanmasına yol açan motivasyonu ve sürecin engellerini anlatmaya dikkat çeker. Edison’un ampulü bulduğunu bilmek ülkemiz vatandaşları için siyasi espriler yapmaktan başka ne işe yarar, ancak Edison’un karşılaştığı sorunlar, kazalar ya da icadına nasıl destek ve maddi fon bulduğunu bilmek bizlerin zihinlerinde yanacak ampullerin başkalarını aydınlatmalarına da olanak verebilir.

Steve Jobs’un Apple’ın kurucusu olduğunu bilmek 14-18 yaş arası gençlerin arkadaş sohbetlerinde dikkat çeken bir genel kültür başlığı olabilir. Apple’ın garajda kurulduğu ve büyüdüğünü bilmek 19-29 yaş arasındaki genç heveslilere umut olabilir. Ancak Steve Jobs’un üretmek, sürekli yenilenmek ve fark yaratmak konusundaki tutkusunu tanımak, karşılaştığı sorunları ve ona ‘yapamazsın’ diyenlerin kurdukları cümleleri bilmek, bu topraklarda yeşeren fikirlerin gölgelerinin olmasını sağlayabilir. 

Bizlerin dikkatleri, matematikte integral formüllerine değil integralin çıkış noktasına ve ortaya koyduğu ürünlere çekilmeli. Çöp adam çizen ilkokul çocuğundan ‘Son Akşam Yemeği’ tablosu bekleyen resim öğretmenlerinden kurtulunmalı. ‘Görkemli Tarihimiz’ konu başlığında anlatılan hikâyelerin yerlerini tarihi yazan aktörlerin entelektüel birikimlerini keşfetmek almalı.

Ezberlemeyi değil, ihtiyaç olan bilgiye ulaşmanın akılcı ve ahlaki yollarını öğrenmeliyiz. Hayat, elimizde ne varsa onunla açmaya çalıştığımız kilitlerden ibaret değil mi? İki seçeneğimiz var; ya amacına uygun araçlar edineceğiz ya da elimizdeki araçları amacına uygun hale getireceğiz. Bunları yapabilmek için yaşanmışlıklardan dersler çıkarmayı bilmek gerekir ve maalesef ezberlemekten fazlası gerek. Aslında bizler, bilgisizliğimizi teşhis edebileceğimiz kadar bilge olamayanlarız. Kendimizle yarışmaktansa, yolun başında şampiyon ilan ediyoruz.

Hâlbuki sorgulamalıyız. Sorgulayan, doğru cevabı bulmak için mücadele veren insan doğruyu bulmaya en yakın olan değil midir?