Her türlü olumsuzluğuna rağmen nükleer enerji savunuculuğu yapmaktan geri durmayanların sarıldığı en büyük argümanlardan biri, nükleer enerjinin ucuz olduğu iddiasıdır. Yeni tasarımlarla nükleerin en ucuz enerji olduğu algısının dünyaya pompalanması, 2002’de ABD’de George W. Bush’un 2005’te ise İngiltere’de Tony Blair’in seçim kampanyalarıyla başladı. Fakat bu iddialar antinükleerciler tarafından kısa sürede boşa çıkarıldı. Çünkü, nükleer santral inşaatlarındaki tahminlerin üzerindeki gecikmeler, maliyetleri devasa rakamlara ulaştırdı.

Örneklere geçmeden önce, son zamanlarda, Avrupa’da nükleer enerjinin maliyeti ve hattâ nükleer santralleri devletlerin sübvanse edip edemeyeceği ile ilgili ilginç bir tartışma var, ondan bahsedelim.

İngiltere Hükümeti, 2013’te Hinkley Point C nükleer santrali için başını Fransız EDF Energy’nin çektiği, finansman desteğinin Çin’den geleceği bir anlaşma imzaladı. Yaklaşık 40 milyar dolara malolacak dev proje, hem İngiltere’de hem de Avrupa’da ciddi eleştirilere maruz kalıyor.

Eleştirilerin odağında İngiltere’nin projeye devlet desteği sağlayacak olması var. Bunun Avrupa’da enerji piyasasında haksız rekabet doğuracağı endişesi yüksek. Hattâ Avusturya, İngiltere’nin yeni nükleer santral için AB garantili devlet desteği vermesine karşı Avrupa Adalet Divanı’nda hukuki süreci başlattı bile. Diğer yandan, uzmanlar bu santral projesiyle ilgili sekiz temel sorun tespit etmiş ve bu hâliyle projenin zamanında tamamlanmasına hayal gözüyle bakılıyor.

Santrallerin zamanında bitirilememesi sorunu, devlet desteklerini gündeme getiriyor. Bu hâliyle bakıldığında Avrupa’nın nurtopu gibi yeni bir nükleer sorunu var diyebiliriz.

Geçen ay açıklanan WNISR 2015 (World Nuclear Industry Status Report- Dünya Nükleer Endüstrisi Durum Raporu) çalışmasında detaylı bir başlık altında nükleer reaktörlerdeki gecikmeler incelenmiş. Dünyada 1 Temmuz 2015 itibariyle 14 ülkede 62 reaktör inşa hâlinde, bu ülkelerin 10 tanesindeki 47 reaktörde gecikme var. Kalan 15 reaktörün dokuzu Çin’de ve bunların bir kısmı proje hâlinde olduğu için gelecekte ne kadar gecikme yaşanacak belirsiz.

Dünyada beş reaktör 30 yıldan fazladır inşaat hâlinde. ABD’de Tennessee’deki santral 1972’den beri bitmemiş. İkisi Rusya’da ve ikisi Slovakya’da 30 yılı aşkın süredir inşa hâlinde reaktör mevcut.Ukrayna’da ise biri 28 diğeri 29 yıldır bitirilmeyi bekliyor. Hindistan’da 11 ve 13 yıldır inşa hâlinde olan iki reaktör var. Finlandiya’da yapımı yılan hikâyesine dönen Olkiluoto 3’teki gecikme 10’uncu yılına girdi. Bu proje, güvenlik kaynaklı gecikmeleri ve maliyet artışı gibi temel sorunlara işaret etmekle birlikte yasal engellere rağmen gizli devlet teşviklerini de ortaya sermesi açısından önemli.

Nükleer santral inşasının pik yaptığı yıl 1976, 44 reaktörle başlamış. 1977-2015 arasında 18 ülkede 92 reaktör inşaatı iptal edilmiş ya da askıya alınmış, 40 tane ile ABD ilk sırada, onu 15 reaktörle Rusya takip ediyor. 2011-2015 arasında sadece 26 reaktör inşa edilmiş. Raporda, Bangladeş, Ürdün, Polonya,Türkiye, Suudi Arabistan ve Vietnam’da yıllardır maliyete bağlı olarak gecikmeler yaşandığı kaydediliyor.

Ayrıca, nükleer santrallerin kurulum aşamalarında yaşanan finansal zorluklarla nükleer santrallerin kurulum maliyetlerinin projedeki maliyetten yüksek çıktığı örneklerle anlatılmış. Esas olarak yüklenicilerin riski tamamen üstlendikleri için fiyatların çok hızlı ve düzenli arttığı belirtiliyor. 2013’te tahmin edilen maliyetler sekiz kat yükselmiş. Fukushima’dan sonra fiyatların daha da artacak gibi göründüğü ifade ediliyor. Sadece inşaat değil çok uzun süren lisans prosedürlerini ve karmaşık finansman pazarlıklarını hesaba katınca süreçler daha da uzuyor.

Raporda da belirtildiği üzere Türkiye ise yasa ve yönetmeliklerdeki düzenlemelerden çok finansal darboğazın aşılmasına odaklanıyor.

[email protected]