Bilinç sahibi Müslümanlar tarihte olduğu gibi, bugün de dinlerini anlama, varlığı onun değerler bütününe göre kavrama ve hükümlerini hayatlarında var kılabilme çabası içindedirler. Söz konusu çabada aksayan şey, niyete bağlı zihin karışıklığıdır. “Niyete bağlı” diyoruz, çünkü “himmeti din olan”, dini “asl”a ve “usul”e göre anlamak ister; “himmeti dünya olan” ise dini işine geldiği gibi kullanır. Gösteriye dönük dindarlaşmanın dinden uzaklaşmaya zemin hazırlama sebebini burada aramak gerekir. Kur’an’ın deyimiyle Müslümanlar arasında “Allah’ın adını kullanarak aldatmak isteyenler vardır” (35/Fatır, 5). Bu durum bir komplo teorisini çağrıştırsa da, görünmez dünyanın karmaşık sarmalında insanın insana kurduğu komplodan çok, şeytanın komplosu tahrip edicidir. Komplonun yöneldiği hedef Müslüman’ın nefsi zaafı üzerinden servet, makam ve iktidar karşısındaki direncini kırmaktır. Direnç kırılırsa, Müslüman sorun olmaktan çıkmakla kalmaz, alternatif hayat biçimleri sunan bir imkân olmaktan da çıkar. Söz konusu zaafın bireysel etkileri önemlidir ama çok daha etkili olanı dindar muktedirin kendini ve toplumu sekülerleştirme seferberliğine girişmesidir.

Halkı din üzerinden aldatmanın ölçüsü “namaz ve yönetim” arasındaki ilişkiyi kavramaktır. “Onlar ki, yeryüzünde kendilerini yerleştirir, iktidar sahibi kılarsak, dosdoğru namazı kılarlar, zekâtı verirler, ma’rufu emrederler, münkerden sakındırırlar.” (22/Hac, 41) Burada namaz, iktidarın mutlak mahiyetinin sadece Allah’a mahsus olması gerektiğini vurgular. Günde beş vakit namaz kılan yönetici asla hakiki iktidar sahibi olduğunu düşünmez; sosyal adaleti sağlar; zulmetmez, gadretmez; Münzel Hükümlerin dışına çıkmaz; sağlam ahlaki ve hukuki norm ve değerleri politikalarının esası yapar.
İslam’ın kapsayıcı ibadet ve manevi öğretisi ritüellere ve metafizik spekülasyonlara indirgendiğinden, İslamî dünya görüşünün “toplumsal geri çekilişi” adını verebileceğimiz bir durumla karşılaşıyoruz. Ritüellerle iç içe geçmiş formel dine olan aşırı vurgu boşuna yapılıyor değildir. Bu sayede din hayattan çekilen soyut bir iddiadan ibaret kalır; metafiziğe dönüşür. Makyavel’in iktidarın tamamını elinde toplayan muktedir için söylediklerini hatırlayalım: “Kralın dindar olması gerekmez ama dindar görünmesi gerekir.” Lideri takip eden kitleler de çok geçmeden fazlasıyla dindar görünür ama dinin ruhunu ve asli hükümlerini bir kenara iter. Dün (28 Şubat sürecinde) amirlerinin sofrasında şarap içer gibi rol yapanlar, bugün namaza gittikleri mescitte kimliklerini kasten düşürmekte, böylelikle amirlerini namazlarından haberdar etmektedirler.
Dinin -muamelat seviyesinde- toplumsal, kamusal ve siyasal boyutu da önemlidir. Modern telakki, Müslümanlara dinlerini özelleştirmeleri, marjinalleştirmeleri ve izafileştirmeleri telkininde bulunur. Bu dinin özgürlük, ahlak, hakkaniyet, adalet gibi ruhu demek olan hükümlere aldırış etmeden herkesin dindar görünmesini kolaylaştırır. Dindar yöneticinin namaz kılıp kılmaması önemlidir ama asıl önemli olan namaz kılan yöneticinin adaletli, hakkaniyetli ve ahlaklı olup olmamasıdır. Adaletli, hakkaniyetli ve ahlaklı olmayan dindar yönetici, namazı ve dini istismar ve aldatma aracı haline getirmiş demektir.
Dini toplumsal ve kamusal boyutlarından arındırdığınızda, sanki sizinle hareket halinde olmayan, vicdanı evde kalmış, kalbindeki hisleri ölmüş biriymişsiniz gibi bir hisse kapılırsınız. Vicdanın eşliğinden koparılmış bir din, dinin tahrifinden başka şey değildir. Makyavel’in yolunu takip eden yöneticileri en çok sevindiren, sosyo-ekonomik ve asli siyasi hükümleriyle amel edilmeyip gösteriye ve retoriğe indirgenen dindir. Yönetme ve adaleti tesis etme zorluğunu “kolay dindarlık” bertaraf eder. Dinin hükümleriyle ilgilenmeyen dindarlık siyasette prim yapar.
Kolay dindarlığın nasıl haksızlıklara ve adaletsizliklere vesile olduğunu görenler, dindardan ve dinden uzaklaşmaya, arkasından nihilizme ve ateizme yol almaya başlamaktadırlar.