Basın özgürlüğü demokratik hukuk devletlerinde hayat hakkı kadar önemli görülür. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde bu önemle doğru orantılı yer alır. Hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak şekilde ayrıntılarıyla tanımlanır. Soyut ifadeler yerine basın özgürlüğü ve araçları koruma altına alınır. Mesela Anayasa’nın 30. maddesi bu hürriyeti kullanma araçlarını “Suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.” ifadesiyle dokunulmaz ilan eder.

Başlığa taşıdığım 28. madde özgürlüğe mutlak himaye sağlarken devlete “basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri” tesis yükümlülüğü getirir. Bu, aslında gazetecilerin bireysel özgürlüğü ile birlikte hatta daha ziyade toplumun haber alma hakkının teminatıdır. Toplumun siyaset kurumu ve bürokrasiyi denetlemesinin en etkin yolu olduğu için medya böylesine önemli ve korunaklı bir alandır.

 Türkiye birkaç gündür ‘Özgür medya susturulamaz’ sloganlarıyla inliyor. Zaman Gazetesi Genel Yayın Müdürü Ekrem Dumanlı ve Samanyolu Yayın Grubu Başkanı Hidayet Karaca, 10’dan fazla meslektaşıyla gözaltına alındı. Şüpheliler arasında köşe yazarları, senaristler, yönetmenler ve bir grafikçi de var. İfadesi alınanların önemli kısmı serbest bırakıldı. Dumanlı ve Karaca’nın içeride tutulmaları için bastıran bir irade olduğu saklanmıyor bile. Bir ülkenin cumhurbaşkanı ve başbakanı daha avukatların görmediği, yargıcın önüne gitmemiş dosya hakkında hüküm veriyor; sonuç açıklıyor. Yargı bağımsızlığının böylesine açık ihlali ve talimatla kurulacak hükümlerin yüksek yargı denetiminden geçmeyeceği muhakkak. En kötü ihtimal Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nden döner. Bu gerçek biline biline yapılanlar, bir can yakma ve intikam operasyonu. Dünyadaki ‘diz çökmeyen ve yolsuzlukların üzerine giden medya susturuluyor’ kanaatini ispatlayan epey karine mevcut.

 Ceza hukuku analizlerini diğer yazılara havale edip basın hürriyeti faslından devam edelim. Basın suçları, doğası gereği yayın anında oluşur. O sebeple kanun koyucu ceza davası açılması için zaman sınırı koymuş. Kanun, günlük süreli yayınlarla ilgili ceza davası açmayı dört ay ile sınırlamış. Ve başka kanunlarda yaptığı gibi bazı istisnalar getirmemiş. Mesela devletin güvenliği ile ilgili suçlarda farklı zaman sınırı koymamış. Ekrem Dumanlı, Nisan 2009’da gazetede yayımlanan bir haber ve iki köşe yazısından dolayı suçlanıyor. Karaca da aynı günlerde yayınlanan bir dizi filmden soruşturuluyor. Aradan neredeyse beş yıl geçmiş. Kanun çok açık, dört ay içinde açılmamış ceza davası talebi işleme dahi konulamaz.

 Basın Kanunu, diğer maddeleriyle de Dumanlı’nın soruşturulamayacağını emrediyor. “Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.” Yani kanuni süresi içinde soruşturma açılsaydı yine yazarlar sorumlu olacaktı. Zaten yazarlar Hüseyin Gülerce ve Ahmed Şahin de ifadeye alınıp bırakıldı. Dışarıya yansıdığı kadarıyla ikisi de kimseden talimat almadan yazdıklarını beyan etmişler. Sorumluluk her halükârda eser sahibinde olmakla birlikte, talimat söz konusu olsaydı yine ortada tuhaf bir durum olacaktı. Asli failler dışarıda iken azmettirici nasıl içeride tutulabilir? Başka tuhaflıklar da var. Yayının üzerinden dört yıl geçtikten sonra şikâyetçi olan kişiler, cevap ve düzeltme talebinde bulunmamış. Basın suçlarında mağduriyet varsa ortadan kaldırmanın yolu olan cevap hakkını kullanmamışlar. Konjonktürün rüzgârını arkaya alarak haklarında devam eden ceza davasından kurtulma niyeti fazlasıyla sırıtıyor. O davadan söz açılmışken şunu izah edebilen var mı? Yargılandıkları davadan beraat almadan mağdur olduklarına kim, nasıl karar veriyor? Hukuka şeklen bile olsa saygı duyulmuyor. Beraatı bekleyecek kadar sabrı yok demek ki birilerinin.