Zamanın, birçok tarihi olayı sıkıştırarak var olanı dönüştürdüğü süreçlerde çok şaşırtıcı olaylar olur ve bunlar, simgesel olarak, üzerinde olduğumuz, bütün değişimi anlatırlar.

IMF Başkanı’nın başına gelen olay işte böyle simgesel-tarihi bir ironi bence.

Dominique Strauss Kahn, şahsında hem bir dönemi hem de önemli bir kurumu temsil ediyor. Ama bu kurumda (IMF) yalnız ABD’nin bir dönemini anlatmıyor; Avrupalı başkanları ile Avrupa’nın ikinci dünya savaşı sonrası dönemini temsil ediyor. Bu anlamda Kahn’ın temsiliyeti, aynı zamanda siyasi bir paradigmayı da anlatıyor.

İkinci savaş sonrası Kara Avrupa’sında ortaya çıkan sistemin temel özelliklerinden birisi, devletin ekonomide ve siyasette belirleyiciliği ve güçlü bir kamu sektörünün, faşizm dönemlerinin mirası olarak devamlılığının sağlanması idi.

Savaş sonrası Kara Avrupası’nda planlamayı içeren güçlü bir kamu sektörü, refah devletinin temellerini attı. Bu yapının en belirgin özelliği, devlet müdahaleciliğinin tüm unsurlarının serbest ticaret sistemiyle bütünleştirilmesiydi. AB, ilkönce bu temel üzerinde şekillendi. İngiltere ve Fransa sömürgecilik döneminden kalma sömürü mekanizmalarını işletirken, Almanya devletçi bir disiplinle sanayisini inşa ediyor ve verimliliğini artırıyordu.

Ancak bu sistem, müdahaleci devlete bağlı olarak, ilkönce çatışma sonra da bu çatışmayı bastıracak mekanizmaları da üretiyordu. Örneğin ücretlerin, devlet, sermaye ve sendikalar arasında bitmek bilmeyen bir mücadele ile belirlenmesi ve sonuçta da kar-ücret uzlaşmasının mutlaka sağlanması refah devletinin bilinen bir oyunuydu ama bu oyun, Kahn’ın sosyalist solunu gerekli kılıyordu. Avrupa solu, (sosyal-demokrasisi) zaten bu tarihsel uzlaşı üzerine oturmuştu ve faşizmden korktuğu kadar, bu sistemin değişmesinden de korkarak kendisini eritti.

Refah devleti, hem ulus-devletlerin, durdukları yerde durmasını ve AB bütünlüğünü hem de toplumsal barışı-ama Avrupa için- sağladı. Ancak Avrupa bu ‘refahı’ sağlarken azgelişmiş dünya da, yoksulluk ve dikta rejimleri daha fazla yoksulluk ve baskı yaratarak sürüyordu. Avrupalı sosyalistler, bu gerçeğin farkındaydılar ama bunu hiçbir zaman açıktan söyleyip siyasete dökemediler.

Kahn, IMF Başkanı olduğunda Avrupa’da bu sol ve onu üreten refah devleti bitmişti. Aynı zamanda Kahn, IMF’nin aslında ne olduğunu ve ne olması gerektiğini biliyordu. İşte, bundan dolayı talihsiz IMF Başkanı, gerçekleri, mümkün olduğunca, dile getirdi. Örneğin IMF’nin geleneksel programlarının işe yaramayacağını söyledikten sonra Türkiye gibi ülkelerin, IMF yönetiminde söz sahibi olması gerektiğine vurgu yapıyor, yeni bir para sisteminin Türkiye gibiler olmadan, onlara rağmen kurulamayacağını, resmi olmayan toplantılarda, anlatıyordu. ABD döneminin bittiğini söylemesi böyle bir çıkıştı.

Zaaflı yapılar ve

bitiş projesi olan liderler

Kahn, Sarkozy’nin yerine aday gösteriliyordu ancak ben, onun, Sarkozy’den tek farkının, bütün bu süreci iyi okuması ve nereye gideceğini görmesi olduğunu düşüyorum.

Kahn’ın temsil ettiği solun, tıpkı Sarkozy’nin sağı gibi çürüdüğünü ve bir işe yaramayacağını söyleyebiliriz. Sarkozy, sürece tıpkı dedesi De Gaulle gibi baktığı için, onu,
Türkiye’nin başta Ortadoğu olmak üzere, Fransa’nın eski egemenlik alanlarında boy göstermesi çok sinirlendiriyor. Bunun için de Türkiye’ye düşman. Oysa Kahn, artık Fransa ve Türkiye’nin eşitlendiğini biliyor. Bunun için de Türkiye dostu gibi duruyordu.

Tam burada Türkiye siyasetine gelelim; aslında benzerlikler şaşırtıcı olmakla birlikte önemli farklılıklar da var. Avrupa’da ulus-devletlerin yarattığı siyasi yapılar-sağ ve sol- bugün bitiyor. Buna bağlı olarak bu yapıların başına gelen liderler de çok önemli zaafları barındırıyor. Bu, Türkiye’de de böyle...

Ortaya çıkan kaset ve benzer komploları bir kenara koyun mesela Kılıçdaroğlu tek başına bir bitiş projesi aslında.

Avrupa solunun entelektüel birikimi, süreci okuyor ama siyasi duruşu süreci çözemiyor. Ancak Türkiye’de sol, devlet yetiştirmesi olduğu için, süreci de okuyamıyor.

Bunun için de bu sıkışmış değişim sürecini okumak ve yeniden yapılandırmak Türkiye’de sağ tarafa düştü. Ancak onların da, şu sıralar, Türkiye’nin doğusunda, cuntacı güçlerin, İsrail ve neocon patentli büyük oyununun, ne zaman farkına varacağını merak ediyorum.