Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin Ergenekon gerekçesi, hukuk adına tek kelimeyle muhteşem. Özellikle ‘örgüt’, ‘çete’, ‘ terör’ iddialarına ve davalarına bakan yargıçların bu 166 sayfalık gerekçeyi satır satır ezberlemesi ve uygulaması lazım. Örgüt nedir? Terör örgütünün varlığı nasıl anlaşılır? Adil yargılanma hakkına nasıl riayet edilir? Sadece bu kadar değil, ‘terör’, ‘örgüt’, ‘darbe’ lafını ağzından düşürmeyenler ve ‘paralel yapı’ operasyonları adıyla soruşturma açan, gözaltı kararı veren savcılar, tutuklama yapan yargıçlar bu gerekçeyi okuduktan sonra yaptıkları işleri tepeden tırnağa gözden geçirmeliler.

16. Ceza Dairesi’nin bozma gerekçeleri, yargıçlar için ders kitabı olacak evsafta usul tartışmaları içeriyor. 166 sayfalık metnin yaklaşık üçte ikisi, her davada her yargıcın kullanabileceği, özellikle adil yargılanma hakkı üzerine yorumlara dayanıyor. Yorumlar tam AİHM içtihadlarına ve evrensel prensiplere uygun sade ve sağlam bir muhakemenin içine yerleşiyor. Çok açık ve akıcı bir anlatımla hukukun amacı, yargılamanın felsefesi, yargıcın etik ilkeleri tartışılıyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu’nun 2003 tarihli ‘Bangalor Yargı Etiği İlkeleri’nden sayfalarca aktarma yapan bir bozma gerekçesi, kulağa çok hoş gelmiyor mu?

23 ayrı iddianamenin birleştirilmesi ile oluşturulmuş ana davada 620 oturumun yapıldığı, 275 sanığın yer aldığı, 157 tanığın dinlendiği, savcılığın 2270 sayfalık mütalaa yazdığı, 16.798 sayfalık gerekçeli karardan; bu kararın ekinde 3.868 klasörün, 11 çuval içinde 208 kitabın, dört adet karton kutunun ve 92 cilt iddianamenin yer aldığı yargılama dökümanlarından, 16 Ceza Dairesi işte bu 166 sayfalık gerekçe ile ağırlıklı olarak usulden bozma gerekçesini çıkartıyor. Bu dökümanların içinde Sarıkız, Ayışığı, Yakamoz gibi darbe girişimi iddiaları, Danıştay saldırısı, Cumhuriyet gazetesine bomba atma, Zirve Yayınevi katliamı gibi olaylar; Ümraniye bombalarından başlayarak Zir Vadisi ve Poyrazköy kazıları, Gölcük’te bulunan dökümanlar gibi çok sayıda belge ve delil bulunuyor. Bu gerekçeli kararı “Ergenekon diye bir örgüt hiç varolmamış, bahsedilen eylemleri hiç yapmamış.” diye yorumlamak yanlış bir bakış açısı. Doğrusu Yargıtay 16. Dairesi bu iddialarda dair bulunan delilleri ve yargılama prosedürünü gözden geçirerek delillerin toplanmasında ve mahkeme safahatında bilhassa usülen hukuka aykırılıklar tespit ediyor ve kararı bu gerekçelere dayanarak bozuyor.

Dinlemelerin delil değeri, dijital belgelerin sıhhati konusunda gerekçede yer alan eleştiriler, gerekçenin bütünü hakkında fikir verebilir. ‘Yargılama adil yapılırsa, hukuka aykırı elde edilmiş dinleme tutanakları delil sayılabilir’ hükmünden sonra kılı kırk yaran bir muhakeme geliyor. Mesela gerekçede, delil olarak kullanılan “Bir kısım dinleme kararlarının dayanağında soruşturma makamının kuvvetli suç şüphesi sebeplerinin dayanağını oluşturan bilgilere ne surette eriştiği belirlenememektedir.” itirazı yapılıyor. Yani dinlemenin usulüne uygun yapıldığı durumda bile kararı veren yargıcın, ‘suç şüphesinin dayanağını oluşturan bilgisine ne surette eriştiği bilgisine, yargılama evrakı içinde yer vermesi’ isteniyor. Yine sanıkların disiplin gerekçesi ile çıkarıldığı oturumlarda dinlenen tanıkların ifadelerinin ‘karşı beyanda bulunmalarına imkân tanınmadığı’ gerekçesi ile delil vasfı taşımadığına hükmediliyor.

Gerekçenin özellikle ‘örgüt suçu’ başlığı altındaki 8. bölümü, ‘terör yeniden tanımlanmalı’ diyenlerin okuması lazım. 16. Daire, hukukun teknik dilinden arındırarak her vatandaşın anlayabileceği bir sadelik ve muhakeme içinde ‘örgüt nasıl oluşur?’, ‘terör nedir?’, ‘terör örgütü kime denir?’, ‘terör suçları nelerdir?’, ‘terör örgütünün nitelikleri nasıl belirlenir?’ sorularına tek tek cevap veriyor. 16. Ceza Dairesi’nin verdiği hüküm, Ersin Kalaycıoğlu Hoca’nın “Paralel yapı, yürütmenin iddiası. Yargının böyle bir kararı yok.” yorumunu Everest’in tepesine bir bayrak gibi dikiyor: “Durumun suç, terör, ya da silahlı terör örgütü niteliğinde bulunup bulunmadığı yargı kararı kesinleşince tespit edilir.”