Reel kesimin canlanması için bankalara tam 1 trilyon euro ya da 1,4 trilyon dolar para verildi. Ama evdeki hesap çarşıya uymadı. Bankalar, Avrupa Merkez Bankası’ndan aldıkları bu ucuz paraları reel kesime kredi için kullanmadı.

Peki, bankalar ne yaptı bu ucuz paraları?

Bankalar ucuza aldıkları bu paraları İspanya ve Yunanistan’ın yüksek faizli devlet tahvillerine yatırdılar. Tabii bir de taşıma ticaret’te (carry trade) kullandılar. Ve bankalar üç yıl vadeli yüzde 1 faizli, hatta son dönemde yüzde 0,15 faizle aldıkları paraları Türkiye gibi ülkelere sıcak para olarak sattılar. Böylece euro üzerinden yıllık yüzde 5 oranında para kazandılar. Kısaca, Avrupa Merkez Bankası’nın verdiği para reel kesimi canlandırmak yerine kolay para kazanmak için spekülasyon aracı oldu.

Hâlbuki verilen bu ucuz krediler reel kesim yatırımlarına dönüşebilseydi, Euro Bölgesi’nde ortalama büyüme hızı bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 0,2 yerine en az yüzde 2,5 olurdu. Böylece Euro Bölgesi işsizlik oranı yüzde 11,6’da kalmaz yüzde 6 düzeyine gerilerdi.

Gelelim bütün bunları niye anlattığımıza...

Avrupa Merkez Bankası’nın bankalara ucuz para vererek reel kesimi canlandıracağı düşüncesi tutmayınca, bu başarısız politikadan en başta Türkiye olumsuz etkilendi. Avrupa’da reel kesim canlanmayınca Türkiye’nin Avrupa’ya olan ihracatı potansiyelin altında kaldı.

Bir de Avrupalı bankaların taşıma ticaret için Türkiye’ye gönderdiği sıcak para Türk parasını aşırı değerlendirdi. Türkiye ithalatçı ülke hâline dönüştü. Bildiğiniz gibi Türkiye son beş yılda tam 60 milyar dolar tutarında lüks taşıt aracı ithal etti.

Bütün bunların yanında Avrupa Merkez Bankası’nın bu 1,4 trilyon dolarlık hedefi bulmayan “gümüş kurşunu” şimdi Türkiye ekonomisini tehdit etmeye başladı.

Niye tehdit etmeye başladı?

Çünkü 2 Temmuz 2014 tarihli BDDK verilerine göre; bankaların toplam kredileri, toplam mevduatın 84 milyar lira ya da 42 milyar dolar üzerine çıktı. Böylece toplam mevduatlar ve fonlar 1 trilyon 28 milyar lira düzeyindeyken, toplam krediler 1 trilyon 112 milyar lira oldu. Hâlbuki 2013 başında toplam mevduatlar 816 milyar lira tutarındayken toplam krediler 802 milyar lira tutuyordu. Yani mevduatlar kredilerden fazlaydı.

Peki, bir ülkede kredilerin o ülke mevduatlarını hızla aşması ne anlama geliyor?

Şu anlama geliyor; bankalar vatandaşa mevduatların üzerinde kredi kullandırarak “bir kadeh bir kadeh daha” önerisiyle vatandaşı aşırı borçlandırıyorlar. Bu gidişle parti bittiğinde işler bozulabilir. Hem vatandaş hem de bankalar zora girebilir. Anlayacağınız, Avrupa Merkez Bankası’nın boşa giden 1,4 triyon doları Türkiye için risk oldu.

[email protected]