Bu haftaki AB zirvesi, hem parasal birliğin hem de ileride tamamlanacak siyasi birliğin Avrupa’nın bu haliyle mümkün olmadığını bize gösterdi. Daha doğrusu bu kriz, AB’nin bugünkü kurgusunun yanlış olduğunu ve birlik için uygun olmadığını ilan etmiş oldu. Şimdi kurgu baştan yanlış olunca, krizin son bulması için, eskinin tümüyle yıkılıp yeninin baştan yapılması gerekir. Aslında kapitalizm tarihi içinde bunun en kolay yolunun savaş olduğunu biliyoruz. Ama bugün savaş ve savaşa bağlı çözümler yeniden krizin asıl nedenlerinden biri olan ulus-devletlere dayalı sistemi pekiştireceği için, önümüzdeki yeniden inşa süreci, savaşla başlamayacak. Ancak, militarizme dayalı karanlık bir dünyanın devamını isteyen kesimler etrafımızdan hiç eksik olmayacaklar. Çünkü kapitalizmin savaşla kendisini idame ettirmeye başlaması ve militarizmin devletin/sistemin çok önemli bir parçası olarak kendini gösterdiği tarih çok eskidir; 1850’lere dayanır. Kırım Savaşı bu anlamda bir dönüm noktasıdır. Kırım Savaşı (1854-56) silah üretiminde zanaatçıktan seri üretime geçişi tetiklemiştir. Top yapımı, bu tarihten sonra, bir sanayi olarak Fransa, Britanya ve Prusya’da devletten ayrı sermayenin keşfettiği yeni bir sektördü. Demir-çelik sanayii aynı zamanda silah sanayii olarak öne çıkarken, ulusal demiryollarının ve buharlı gemi teknolojisinin de ne kadar önemli olduğu su yüzüne çıktı. Askerî malzemelerin İngiltere’den deniz yoluyla Kırım’a gönderilmesi üç hafta sürerken, Rusya aynı işi Moskova’dan Kırım’a üç ayda yapıyordu. Ulusal demiryolları hem pazar hem de savaşın lojistik yanını oluşturan bir sanayi dalı olarak giderek önem kazandı. Bu anlamda sanayi devrimi, sanıldığı gibi piyasanın ve ona bağlı kalkınmanın değil, devletçi kapitalizmin ve savaşın -sömürgeciliğin- bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. İşte Avrupa tipi kalkınma ya da kapitalizmin Avrupa modeli, silah sanayiinin egemenliğinde faşizme varacak bir ulus-devlet modelidir aslında. Amerika İkinci Savaş sonrası bu modeli ‘yeni emperyalizm’ olarak sürdürmüştür. Şimdi biten budur ve yaşadığımız kriz bunun için Avrupa’da yoğunlaşmaktadır.

Bir ırka, militarizme ve baskıcı -sömürgeci- yayılmacılığa dayanan bu paradigma 1970’lerden itibaren çözülmeye başladı. Çin ve Asya’nın pazar temelli ve barışçı kalkınma modelleri bu modelin (paradigmanın) yerini almaya başladı. Militarizmi ve ona bağlı ırkçı ulus-devleti savunmak çok yakında herkesin utanacağı bir insanlık suçu sayılacak.

Joseph Heller’in militarizmin akıl dışılığını ve çıkmazını anlatan müthiş romanı Madde 22 aslında hem İsrail gibi bütün geleceğini militarizme bağlamış bir devleti hem de bizim Kemalist ‘muasır medeniyet’ düşkünü militarist ırkçıları anlatır. Madde 22, aklını kaçırmış askerlerin askerî operasyona katılmalarını engelleyen bir kuraldır. Ama zaten başkalarını öldürecek ve büyük bir ihtimalle kendisi de ölecek bir uçuşa ya da operasyona normal bir insan defalarca katılamaz. ‘Benden buraya kadar; ben deliriyorum’u ise ancak normal bir insan söyler. Ama bunu söyleyen de normal sayılacağı için askerî zor gereği savaşın bir parçası olmayı sürdürür. Yani Madde 22 hiç uygulanmaz. Militarizm ve savaş akıl dışıdır ama sürer gider böylece.

“Deli olan birini uçuştan men edebilir misin?

Ah, elbette. Etmek zorundayım. Deli olan herkesi uçuştan men etmemi söyleyen bir kural var”

Orr deli mi?

Kesinlikle.

Ama niye hâlâ uçuyor?

Çünkü kural gereği, görevden alınmasını istemesi lazım. O istemeden ben bir şey yapamam.

Peki, neden istemiyor?

Çünkü deli.” Heller’in romanındaki bu diyalog, askerliğin insan aklıyla alakası olmadığını anlatır.