Birinci Dünya Savaşı’nda toprak kaybeden üç imparatorluktan ikisi, kaybettiği toprakları geri almayı denemiş, Hitler bunun için yeni bir dünya savaşı çıkartmış, sonucunu halkına ağır bir şekilde ödetmiştir. Sovyetler Birliği ise gerek Bolşeviklerinince taktikleri gerekse savaşların sunduğu fırsatları kullanmayı bilerek topraklarını geri almayı başarmıştır. 

Sadece Osmanlı İmparatorluğu’nun mirasçısı Türkiye,Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” sloganını kabul ederek genişlemeci, geçmişe dönmeyi hedefleyen bir politikadan kaçınmıştır. Ama muhafazakâr nüfusun ruhunda genişleme, eski şaşaalı günlere dönme arzusu hep olmuştur. Başta Musul-Kerkük olmak üzere. 

Hitler örneği sadece bir yönetim biçimi arzusundan ibaret değildir aslında; halkın büyüme, imparatorluk olma hayallerini beslemeye yönelik de bir hamledir. 

“Kitleler için ve kitlelerle birlikte düşünme ve hissetme yeteneği, özellikle büyük siyasal dönüşüm noktalarında, onun (Lenin’in) en yüksek özelliğiydi…” 

Edmound Wilson, “Lenin, Tarihi Yapanlar ve Yazanlar” kitabında böyle tanımlar Rus Devrimci’yi… 

Rudolf Hess ise Hitler için yazdığı “Almanya’yı eski büyüklüğüne taşıyacak adam nasıl seçilmelidir” başlıklı makalesinde şu vurguyu yapar: 

“Diktatör halkın içinde ne kadar kök salmışsa, kitleye psikolojik olarak nasıl davranılması gerektiğini daha iyi anlar, işçiler ona o kadar az güvensizlik duyar. Bu sayede halkı en enerjik kesimi arasından kendisine destekçi kazanmayı başarır… Zorunluluk gerekli kıldığında kan dökmekten sakınmaz… Büyük sorunlar her zaman kan ve güçle çözülmüştür… Bu hedefe varmak için en yakın dostlarını ezmeye de hazırdır… Kanunu yapan bu kişi korkunç bir sertlikle ilerler…” 

Edmound Wilson, diktatoryal sertliğin gerekçisini açıklarken Çar ailesinin çoluk çocuk demeden infazını yorumlayan Troçki’den alıntı yapar: 

“Çar ailesinin idamı sadece düşmanı korkutmak, dehşete düşürmek ve cesaretini kırmak için değil, kendi saflarımızı sarsmak, onlara hiçbir dönüş yolu olmadığını, önümüzde ya tam bir zafer ya da tam bir çöküş olduğunu göstermek için de geçerliydi…” 

Sadece kendi planlarına itiraz etmeksizin uyan kişilere bağlılık göstermek, hem Lenin’in hem Hitler’in kişisel özelliğiydi. Hitler gibi Lenin de toplumun alt kademesinden gelmektedir (Lenin’in sadece annesi yüksek bir tabakadan gelmişti) ve her zaman kaba, vulgar özellikler taşımışlardır. Tıpkı Stalin gibi. 

“Hem içgüdüsel hem de bilinçli iktidar aşkına psikolojik olarak çözümlenemez biçimde bağlıydı” der Leniniçin Aleksandr Ulyanov ve ekler: 

“Böyle bir durumda, hangisinin hangisine hizmet ettiğini, iktidar aşkının bir adamın benimsediği nesnel bir görevin ya da yüksek bir idealin hizmetinde mi, yoksa tam tersine, bu görev ya da idealin dinmek bilmez bir iktidar susuzluğunu gidermenin sadece bir aracı mı olduğunu belirlemek zordur.” 

Bugünü anlamak için tarihe bakıp ders çıkarmak ve iktidarı var olmanın temel koşulu olarak gören bir zihniyetle yeni anayasa yaparak mücadele etmenin anlamsızlığının farkına varmak gerekir.