Parti içi demokrasi, güçlü bir yasama faaliyeti ile iktidar üzerinde denge ve denetleme mekanizmasının sağlanması dolayısıyla istikrarı yakalamak anlamına gelir.

Pek çok bürokratın yanı sıra akademisyen, gazeteci ve diğer kimi meslek gruplarından insanların, mutad olduğu üzere bu kez de haziran seçimlerinde milletvekili aday adayı olabilmek için istifa ettikleri haberleri geldikçe aklıma yeniden, Siyasi Partiler Kanunu’nun, vekil olabilmeyi, parti liderlerinin ve yakın çevresinin inisiyatifine bırakan niteliği geldi. Vekil adaylarının belirlendiği mevcut merkez yoklaması sistemi, pek çok hukukçunun da dile getirdiği üzere ne demokratik ne de ulusal iradeyi yansıtıyor.

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Murat Yanık, “Parti İçi Demokrasi Açısından Aday Belirleme Yöntemleri” başlıklı makalesinde, (www.erzincan.edu.tr/birim/HukukDergi/makale/2007-2-7), “Nasıl ki partiler, demokrasinin vazgeçilmez unsuru ise aday belirleme yönteminin demokratik olması da, parti içi demokrasinin vazgeçilmez unsurudur.” diyor.

“Günümüzde Türkiye’deki siyasi partiler, adaylarını ya merkez organlarınca ya da seçim çevresi örgütü delegelerinin katıldığı yoklamalar yoluyla belirlemektedirler.” diyen Yanık, şöyle devam ediyor: “Bu yöntemlerden her ikisinin de aday belirlemede oligarşik bir denetimi içerdiği kuşkusuzdur. Ancak Türkiye’de adayların gerçekte parti liderliğince belirlendiği de tartışılamayacak bir gerçektir. Aday belirleme yetkisi parti merkezine verilirse, bu durum hem siyasi katılımı sınırlayacak hem de partilerdeki oligarşik merkezi yapıyı güçlendirecektir. Merkez yoklaması yöntemi, sonuçları açısından parti içi demokrasiye birçok olumsuz etkilerde bulunmaktadır. Örneğin, zaten güçlü olan parti liderlerini daha da güçlendirmekte ve partilerde oligarşik yapının oluşumuna katkıda bulunmaktadırlar. … Bu sakıncayı önleyen ve aday belirleme yetkisini tamamen yerel örgütlere ve parti üyelerine veren yöntem ise ön seçimdir.”

Ön seçim sistemi, milletvekili aday listelerinin hazırlanmasını, parti lideri ve çevresine bırakmak yerine parti seçmen kütüğüne kayıtlı parti üyelerinin katılımına açıyor. Bu seçim sistemine göre, örneğin, seçilmek istendiğin ilden genelde doğma büyüme çıkman gerekir, o seçim çevresinde çoktandır tanınmış olman gerekir, bunun için aylarca köy köy, şehir şehir dolaşıp oy istersin, icraatlarını ve bundan sonra yapmak istediklerini vatandaşa anlatırsın. Ve yine vatandaşın seçtiği parti delegeleri, ön seçimde aday adaylarını belirler. Parti genel merkezi ve liderinin karşı çıktığı çok isim, ön seçim yönteminin uygulandığı dönemlerde milletvekili olabilmiştir.

Ön seçim sisteminin ortadan kalkmasıyla, vekil adayları, örneğin, görevleri gereği bürokrasi sandalyesinde otururken, aday gösterildikleri illerden parti liderlerinin kararlarıyla hop vekil olabiliyorlar. Yıllar süren ve çok çetin geçen süreçle birlikte ön seçimi kazanma dertleri yok, lider aday göstersin, hiç tanımadığı ilden vekil olsun, mevcut sistem böyle çalışıyor.

Parlamento’da özellikle CHP ve HDP’den, tırnaklarıyla kazıyarak vekil olmuş, yapmakta oldukları temel hak ve özgürlüklere dair aktif çalışmalarıyla bilinen vekiller var ve bu kişilerin de hakları yenmemeli. Ama nihai durumda, vekiller üzerinde vatandaşın yaptırımının olduğu dolayısıyla bir dahaki sefere, iyi çalışmayan, Meclis koltuğunu yan gelip yatma yeri olarak görenlerin bu koltuklarını kaybedecekleri gerçek anlamda milli iradeyi yansıtan bir parlamento yok. Böyle olunca da parlamentonun, iktidarın icraatlarını etkin denetlemek ve otoriterleşmesine karşı denge sağlayıcı fonksiyonu şimdi olduğu gibi ortadan kalkıyor.