Dönemin Amerikan Başkanı Johnson’ın 1964 yılında Türkiye’ye “Amerikan silahlarını Kıbrıs’ta kullanamazsınız.” dediği meşhur mektubu yazmasının üzerinden 51 yıl, Kıbrıs Harekâtı’na tepki olarak silah ambargosu uyguladığı 1974 yılı üzerinden 42 yıl geçmiş. Onca yıl sonra bugüne geldiğimizde silah sanayiinde Türkiye’nin dış dünyaya bağımlılığı kısmen azalmış olmakla birlikte özellikle kritik teknolojilerde halen devam ediyor. Çok yenidir Türkiye’nin silah teknolojilerinde dışa bağımlılığını yüzde 85’lerden yüzde 60’lara çekmiş olması…

Şimdi soralım: İleri sanayiinin lokomotifi olan askeri sanayiinin geliştirilmesinde bugün 21. yüzyılda halen Türkiye’nin, kendi ölçeğindeki İsrail, Güney Kore ve İspanya gibi ülkelerin bile çok gerisinde kalmış olması bizim mi yoksa başkalarının mı suçu? Tabii ki bizim suçumuz. Bu konuya girmemin nedeni, geçenlerde ABD’nin Türkiye Büyükelçisi John Bass’in, Gebze teknoloji bölgesini gezerken yaptığı bir açıklamaya bizden kimi yazar ve emekli askerlerin, halen Johnson mektubu ve Kıbrıs silah ambargosu günlerini gündeme getirip, “Vay Amerika sen bizim silah sanayiimizi geliştirmemizi istemiyor, size bağımlılığımız sürsün istiyorsun.” mealindeki tepkileri.
Sen teknoloji devrimini gerçekleştirme iradesini göstersen, kimsenin buna engel olamayacağı gerçeği yok hükmünde bu tepkilerde.
Bass 22 Nisan’daki Gebze ziyaretinde, “Milli gemi veya milli uçak gibi projeler artık gelişmişlik açısından önem arz etmiyor.” dedi. Ama bir emekli Amiral, Bass’in devamında dile getirdiği, Türkiye’nin teknoloji atılımı yapması için gerekli ve dünyanın bildiği reçeteyi es geçerek yukarıdaki bu ilk cümlesine takılmış. Johnson mektubunu hatırlatıp, diyor ki: “ABD Büyükelçisi, Türkiye’nin silah sanayiisinin ABD’ye bağımlı kalmasını istiyor.” Böyle bir mantık olamaz. Hadi bu kişi emekli bir amiral, eski günlerde kalmış olabilir. Kimi yazarlar ve günümüz karar verici konumundaki siyasiler ile generallerin de benzer fikirlere sahip olmalarına ne demeli?
Örneğin Bass’ın, gelişmişlik açısından önem arz etmediğini söylediği milli uçak projesini ısrarla devam ettirenler günümüz iktidarı ve generalleri. 2023 yılında Cumhuriyet’in 100’ncü yıldönümünde, ilkinin ama aslının değil de prototipinin hazır olması planlanan, ‘milli askeri jet uçağı’ projesi için daha şimdiden milyonlarca dolar harcandı. Ama sorgulayan yok. Hadi üretildi diyelim, oldukça dar ve iddialı bir pazarı olan jetlerin dünyada alıcısı olacak mı? Olmayacaksa Türk ekonomisine katma değerden ziyade yük getirmeyecek mi? Elimizde kalması muhtemel olan ve salt prestij amaçlı milyarlarca dolar harcanacak bir proje yerine düşük maliyetli ama ileri teknoloji getirisi olan silah üretim alanlarına yoğunlaşmak daha akıllıca değil mi?
İşte bu noktada Amerikan elçisi Baas’ın, Gebze ziyaretinde vurguldığı ama bizde es geçilen, innovasyon ve girişimcilik üzerine şu sözleri çok önemli: “İyi fikirlere, daha hızlıca yatırım sağlamaya olanak veriyoruz. İfade, basın ve akademik özgürlüğe olan kuvvetli bağımızdan dolayı insanlar daha çok düşünüp yapmak istedikleri her şey üzerine çalışabiliyorlar… Ürün ve hizmetler için milli sınırlar artık ülkelerin ekonomik gelişmişliği açısından daha az önem arz ediyor.”
Özetle Bass şu mesajı veriyor: Fikirler, akademik özgürlükler üzerine set çekmeyin, insanları yenilikçi olmaya, yüksek katma değerli teknoloji üretimine özendirin ve dünyada sanayi devrimi böyle gerçekleşti.
Bu arada, ‘milli’ diye lanse edilen ürünlerin çoğunun patentini dışarıdan alıyoruz. TUİK’in dünkü verilerine göre, ileri teknoloji gerektiren imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı Mart ayında % 84,5 olmuş. Teknolojide dışa çok ama çok bağımlıyız…