Adıyaman’dan Borçka’ya, Hatay’dan Merzifon’a, Eskişehir’den Gaziantep’e…

Üç yılda toplam 13 sivil toplum kurumu, 18 belediyenin ortaklığıyla 13 kültür sanat projesini hayata geçirdi. İyi de nasıl?

2022 Maraş-Hatay depremlerinin ağır yıkımı… Seçimler, belediye operasyonları, tasarruf tedbirleri, tutuklamalar, kayyımlar derken… Sivil alanları giderek daraltıldı, baskılandı. Yerelde kültürel iş birliklerini geliştirmek iyice zorlaştı.

Malum ulusal ve yereldeki kültür politikaları, çerçevesi kısıtlı, tek atımlık “etkinlikler”e sıkıştırılmış vaziyette… Gerçekten halkın ihtiyaçlarına cevap verebilecek yerel yönetimler ve sivil toplumun önüne, her gün yeni bir engel çıkarılıyor.

Böyle bir ortamda yerelde yeni iş birlikleri kurmak, alan açmak, kritik önemde. İKSV Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece’nin dediği gibi, “Kültür politikaları yalnızca sanatı değil; ifade özgürlüğünü, demokratik katılımı ve birlikte yaşam kültürünü de kapsıyor.”

İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) Avrupa Birliği desteği ve Marmara Belediyeler Birliği (MBB) iştirakiyle başlattığı “Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı” bu şartlarda yola çıktı.

Türkiye’nin farklı bölgelerinde, kültür-sanat alanında “adil, katılımcı ve kapsayıcı iş birlikleri yaratmak ve yürütmek” amacıyla başlayan proje, 1.3 milyon avro hibe desteğiyle yürütüldü.

Üç yılda festivaller, sergiler, çocuk ve kent bienali, konserler ve kültür-sanat günleri aracılığıyla 5.000’i çocuk yaklaşık 50.000 kişi katıldı…

AB, Ortaklaşa projesini 2026-2028 döneminde de destekleyeceğini açıkladı. Ayrıca Türkiye’de denenen bu işbirliği modeli, Avrupa ölçeğine taşınacak.

Göstermelik değil ileriye dönük söz isteniyor

Farklı kentlerde düzenlenen arama konferanslarından yola çıkarak bir politika metni de oluşturuldu. Metni kaleme alan Prof. Dr. Füsun Üstel, “Belediyeler, kültür kurumları ve sivil toplum arasında güvene dayalı, katılımcı ve kapsayıcı iş birliklerinin önemi”ne vurgu yaptı.

Prof. Üstel, kültürel adalet için diyalog ve ortak üretime dayalı ortaklıkların belirleyici olduğuna da dikkat çekti: “Bu da bizi adil iş birliği kavramına götürüyor. Yıllarca emek verilen hak mücadelesinden çıkan adil iş birliği, daha kapsayıcı, erişilebilir, katılımcı değerlere işaret ediyor.”

Maalesef bizdeki “kültürel işbirliği” örneklerinde her şeyde olduğu gibi asimetrik ilişkiler, nepotizm öne çıkıyor. Eşini, dostunu “hibe, fon” işlerine dahil etmek akla geliyor. Kutuplaşma, kültür sanat etkinliklerine de yansıyor.

Projenin önemli çıktılarından biri, Belediyelerin “kültür girişimcisi” gibi değil, kolaylaştırıcı gibi davranması istenmesi.

Günümüzde her şey bir sosyal medya paylaşımına indirgense de… Halkın belediyelerden asıl beklentisi göstermelik veya anlık değil, ileriye dönük, güvenilir sözler vermesi. Katılımcılık, demokrasi deniyorsa gerçekten yurttaşları harekete geçirecek, şehrin dinamiklerine uygun etkinlikler düzenlenmeli.

Prof. Üstel’in sahanın yol göstericiliğini vurgulaması bundan. İyi kurgulanan işler, somut kültür politikalarının zeminini belirliyor. Aynı zamanda sürdürülebilir kılıyor.

Projede yer alan kültür sanat projelerinden bazıları şöyle:

• Adıyaman Kömür I. Çocuk ve Gençlik Festivali: Diyarbakır’dan Önce Çocuklar Derneği, Adıyaman Kömür Belediyesi ortaklığıyla depremden etkilenen çocuklar için “Kömür Kültür Sanat Merkezi” açıldı. Atölyelerde ortaya çıkan gösteriler, Kömür’de ilk kez düzenlenen bir çocuk ve gençlik festivaline de taşındı.
• Demir Elma Festivali: Bu projede Gola Kültür Sanat ve Ekoloji Derneği (Rize), Artvin Borçka Belediyesi ile ortak çalıştı. Yerel aktörlerle tasarlanan festival, Doğu Karadeniz’deki kültür-sanat ekosistemini güçlendirmeye katkı sağladı.
• Yeni Yaşamın Filizleri: Hatay Gençlik ve Çocuk Orkestra Korosu

Hatay Senfoni Orkestrası Kültür ve Sanat Derneği’nin, Defne Belediyesi ile yürüttüğü proje, depremden etkilenen 60 çocuğa müzik eğitimi sundu. Bu süreçte oluşturulan orkestra ve koro, 25 Haziran’da Hatay’da bir konser gerçekleştirdi.

- Çekirdek Eskişehir: Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ve Puruli Kültür Sanat Derneği’nin ortaklaşa gerçekleştirdiği bu projede, belediyeye ait âtıl bir yapının ideal dönüşümü birlikte planlandı.

- Motorhane Kültür-Sanat Ağı: Sinop Sürdürülebilir Kalkınma Derneği tarafından yürütülen proje, Merzifon’daki eski bir elektrik santralinin kültür merkezine dönüşümünde Belediyeyle ortak çalıştı. Merzifon’da yeni bir kültür odağı yaratılırken, bölgedeki kültür sanat aktörlerinden oluşan sivil bir ağ kuruldu.