Siyaset-toplum, devlet-siyaset ve devlet-toplum ilişkilerinin demokratik şeması bellidir.

Bu şemada 'üç esas' vardır.

'İlk esas' evrensel değerleri temel alan, insan haklarına dayalı, temel hak ve özgürlüklere dayalı yasal bir sistemin varlığıdır.

'İkinci esas' toplumsal gruplar ve taleplerinin belirleyici gücüdür. Bu talepler zamanın ruhu ve gerekleri ile evrensel değerler süzgecinden geçer, diğer taleplerle kesiştirilir ve siyasi kararlara dönüşürler. Bu açıdan düzenleyici etik ve siyasi ahlak, belirleyici olan yazılı kodlar, iktidara seçimle gelip gitmeyi mutlak kılan kurallardır.

'Üçüncü esas' ise bu dönüşüme ilişkin denetim mekanizmalarıdır. Bu dönüşümde 'siyasi denetimi' yetki-sorumluluk mekanizması, 'idari denetimi' hukuk ilkeleri çerçevesinde kurumlar hiyerarşisi ve 'hukuki denetimi' ise hukukun üstünlüğü çerçevesinde bağımsız ve tarafsız yargı yapar.

Bu şemada, 'hem' aşağıdan yukarıya 'toplum-siyaset-devlet hiyerarşisi ya da bağımlılığı' söz konusudur; 'hem' belirli bir dozda, iç solunumu mümkün kılacak ölçüde 'toplum, siyaset ve devlet alanlarının birbirleri karşısında özerk olması'...

Bu şemanın eksik olması, kötü çalışması, kopukluklar yaşaması demokrasiye ilişkin sorunların baş göstermesi demektir. Bu tür durumlar denetimi devre dışı bırakır, keyfiliği devreye sokar, devlette, siyasette, toplumda fiili durumlar yaratır, farklı kesimler, birimler, organlar arasındaki, ortak değer ve kurallar üreten iletişim kanallarının tıkanmasına yol açar. Hukuk zemin kaybeder, güçlünün imha aracı haline gelir.

Türkiye bu şemanın bozukluğundan çok çekmiş bir ülkedir:

Seçilmiş iktidarları alaşağı eden darbeler, devlet düzeninde yetkili ama siyasi sorumluluk taşımayan ordu gibi kurumlar ile siyasi sorumluluk sahibi ama sınırlı yetkiye sahip siyasi iktidarlar arasındaki ters hiyerarşi, birey, toplum ve siyaset üzerindeki devlet hükümranlığı, insan hakları ihlallerini sıradanlaştıran asayişçi bir sistem işleyişi, bu çerçevede siyasallaşmış yargı ve hukuk devleti fikrinden uzak bir düzen yapılanması... Özetle siyasi, idari ve hukuki denetim mekanizmalarının 'ağır hastalığı' diyelim...

Şüphe yok 10 yıldır bunları tashih istikametinde ilerliyoruz.

Askeri vesayetin kırılması, toplumsal taleplerin belirleyici bir güce kavuşması, temel hak ve özgürlükler düzeninde yaşanan görece genişlemeler ortadaki örnekler...

Bununla birlikte Kürt meselesi gibi sorunlar, ataerkil zihniyet gibi kimi köklü tortular asayişçi düzen ve cemaatçi siyasi algıdan uzaklaşılmasını, tam demokratik ortamın oluşmasını engelliyor.

Fazlası da var.

Evet, 'Türkiye son yıllarda siyaset üzerindeki devlet hükümranlığını kırmıştır', siyasi alan devlet alanı aleyhine genişlemiştir.

Ne var ki buna karşın 'siyasetin toplum üzerindeki hükümranlığı baş göstermiş', siyasi alanın toplumsal alan karşısında baskınlığı ana sorunlardan birisi olmaya yüz tutmuştur.

Nitekim bugün siyaset diğer alanların özerkliğini yok etmekte, toplumdan başlaması gereken 'bağımlılık şeması' devreye girememekte, onun yerini 'siyasetin tepede olduğu bir şema' almaktadır.

Adını koyalım: 'Çoğunlukçu düzen'...

Kentsel siyasi tercihler, kültürel alan konusunda toplumsal katılımın 'sıfır noktası'nda seyretmesi bu düzenin göstergesidir. Siyasi tercihler konusunda gerek parti içi gerek ulusal katılım ve mutabakat mekanizmalarının hiç çalışmaması, karar yapılarının şahsileşmesi başka bir göstergedir.

Son örnek AK Parti'nin anayasa için önerdiği yeni yargı düzenlemesiyle karşımıza çıktı. Bu düzenlemeye göre, HSYK'nın 20 üyesinden 14'ünü meclis çoğunluğu ve başkanın seçecek olması, (Yargıtay, Danıştay, AYİM) birleştirecek Temyiz Mahkemesi'nin dörtte üçünü ise bu HSYK'nın seçecek olması, siyasetin yargı üzerindeki mutlak belirleyiciliğini ifade edecek yeni bir öneridir.

AK Parti yanlış yapıyor, vesayet düzeninin kırılmasında ölçüyü kaçırıyor.

Böyle giderse, bu istikamette bir anayasa kabul edilirse, Türkiye bu kez yıllarca 'siyaset'in, beteri siyaset adına 'başkan'ın tahakkümünü kırmak için mücadele edecektir.