Şaman Hastalığı

(Sırra-Erme)

Şaman hastalığıile sara arasında bir bağlantı var mı?, sorusunun yanıtı, şamanı tanıma açısından yaşamsaldır: Soğuk kutup bölgesi Şamanizm’inde, kendili-ğinden beliren organik olgu temelli esrime, dışarıdan bakıldığında sara nöbet-leriyle karıştırılabilir. Soğuk kutup bölgesinin ıssızlığına ve yalnızlığına, beslenme dengesizliğine bağlı vitamin eksikliği de eklenince sinirsel yapı aşırı duyarlı duruma gelir. Bu durum, sara hastalığına ya da şamanlara özgü kendin-den geçmeye yol açar. Saralı hastayla şamanlara özgü kendinden geçme arasın-daki biricik fark, saralının kendinden geçmeyi kendi isteği ile gerçekleştirmeme-sidir. Şaman, koşulların yaratısı olarak kendiliğinden gelen organik esrime olgusunu sezip isteğiyle bu olgudan yararlanır. Esrime sırasında şamanın bedeni kaskatı kesilir ve kendinden geçer. Kendinden geçme sırasında, ruh bedenden özgürleşir,göğe ya da yeraltına yolculuğa çıkar.

Sıcak ve ılık bölge Şamanizm’inde, soğuk kutup bölgelerinin koşulları olma-dığından, her şaman bu baskıdan özgürdür ama şamancıl esrimeye yardım eden koşullardan da uzaklaşmıştır. Gerçek bir kendinden geçme, daha zordur. Şaman-cıl esrimeye katkı veren doğal koşulların yerine, uyuşturucu kullanımı geçer: Kullanılan uyuşturucu, bir yarı-esrime yaratır. Şaman bu yarı-esrimeyi çoğaltarak ruhunu yolculuğa çıkarır.  Anlaşılacağı gibi bu kuşak şamanları, esrimeyi sağlayabilmek için uzun sayılabilecek bir eğitim sürecinden geçmek durumunda kalırlar.

Mistik parçalanma deneyimiyle şaman, ölümle yaşam arasında bir aracılık sağlar: Acının geleceği üretme gücü, şamanın vücudunda ve zihninde değişime neden olur ve onun yeniden doğumuna yol açar. Mistik parçalanmanın neden olduğu acı, o denli büyüktür ki inançta gerçek ölümle eş tutulur; şaman bu bilinç durumuna ancak kendinde olmadığı ya da kendi ayık bilincinin denetiminin dışına çıktığı durumlarda ulaşabilir.

Şamancıl esrime, özünde, tanrı çağrısı alma durumunda dışa vuran belirtilerdir: Şaman bu çağrıya direnmez ve teslim olur. Direnir ya da ihanet ederse kesinlikle cezalandırılacağı algısındadır. Esrime deneyimini yaşayan şaman hasta değil-dir; olsa olsa, kendini iyileştirmeyi başarmış, kendi kendini iyileştirmiş, kendi kendini iyileştirme hastalığına tutulmuş bir hastadır.

Şaman hastalığının genellikle ergenlik çağında ortaya çıkması, esrimeye en yatkın bir yaşam dönemi içinde bulunulmasıyla ilgili olmalı. Çünkü ergenlik döneminde yaşamın kendisi esrir. Şaman hastalığı, şamanın kendi isteğiyle oluşur; demek ki şamanlar, olağanın üstünde sağlam bir sinirsel yapıya sahip-tirler. Sıradan insanlar, esrime yoğunluğunu hiçbir biçimde gerçekleştiremez-ler. Aldığı çileli eğitimin bir sonucu olarak şaman, esrime sırasında, yani şaman hastalığını geçirirken hareketlerini denetleyebilir. Bu aşamadaki şaman, ciddi olmalı, söz ve davranışları yerine oturmalı, kendini beğenmişlik sergilememeli-dir. İçinde, insanları korkutmayan ancak yararlı kullanıldığında iyilikler üreten bir içsel gücün bulunduğu çevresince algılanabilmelidir.

Şaman sırra erme deneyimi, esrime deneyiminin de ötesinde karmaşık bir kuramsal ve uygulamalı eğitimi kucaklar. Kendi kendini iyileştiren bir hastalığı yaşayarak önce kendini sonra başkalarını iyileştirebiliyorsa şaman, söz konusu hastalığı bilimsel anlamda da biliyor demektir. O artık bir kutsallık teknisyenidirya da uzmanıdır.  Şaman, esrime deneyimiyle aklını tersine çevirir ve bu dünya-nın doğrusunu tedavi eder.

Sırra erme deneyiminin içeriği, bölgeden bölgeye kimi değişiklikler içerir. Böyle olmakla birlikte, bedenin parçalanması(mistik parçalanma/ tasavvufî parçalanma), iç organların yenilenmesi, göğe çıkış ve oradaki ruhlarla ve tanrılarla konuşma(göğün kurallarını öğrenme); yeraltına iniş, oradaki ruhlarla ve tanrılarla konuşma(yeraltının kurallarını öğrenme); içe doğma biçiminde algılanan vahiyler alma gibi konulardan biri ya da birkaçı kesinlikle deneyim-lenir.

Mis­tik par­ça­lan­maile şa­man ruh­ça te­miz­len­miş­tir; be­de­ni güç­len­miş, da­ha iyi gör­me, işit­me ye­ti­si ka­zan­mış­tır: Ya­ni, ten gö­zü­nün ya­nın­da can gö­zü de açıl­mış, sır­ra er­miş­tir. Işık ol­ma­yan ışı­ğın ay­dın­lı­ğıy­la gör­dü­ğü için, baş­ka­la­rı­nın gö­re­me­di­ği gö­rün­me­yen gi­zil nes­nel­li­ği gör­me­ye baş­la­mış­tır. Bu ta­sa­rım öl­me­den ev­vel öl­me ya da ya­şar­ken di­ril­me ta­sa­rı­mı­dır. Bu­na ay­dın­lan­ma adı ve­ri­li­yor. Ay­dın­la­nan şa­man gö­zü ka­pa­lı iken bi­le ka­ran­lık­ta­ki şey­le­ri gö­re­bi­lir. Gör­me­yi sağ­la­yan ışık kay­na­ğı, şa­ma­nın ba­şı­nın çev­re­sin­de­ki bir ışık ha­le­si­dir ki, sa­de­ce baş­ka şa­man­lar ta­ra­fın­dan gö­rü­le­bi­lir.Mis­tik par­ça­lan­ma­dan çı­kan şa­man, reh­be­riy­le eği­ti­mi­ne de­vam eder; gö­ğe çık­ma­yı ve ye­ri­n al­tı­na in­me­yi öğ­re­nir. Şa­ma­nın gö­ğe ya da ye­ral­tı­na yap­tı­ğı yol­cu­luk as­lın­da ken­di be­de­nin­de yap­tı­ğı yol­cu­luk­tur.

Şa­man es­rik yol­cu­lu­ğu­na çık­ma­dan ön­ce bir tö­ren dü­zen­le­mek du­ru­mun­da­dır: Es­rik yol­cu­luk­la ya gö­ğe çı­kı­lır ya da ye­ral­tı­na ini­lir. Şa­ma­na bu yol­cu­lu­ğu sı­ra­sın­da kar­tal, ör­dek, kaz, kuş, ge­yik, at, ayı ve kurt gi­bi hay­van­lar yar­dım­cı olur. Şa­man bu hay­van­la­rın yar­dı­mıy­la ya da bu hay­van­la­rın do­nu­na gi­re­rek gök­yü­zü­ne çı­kar; tan­rı­lar­dan, ruh­lar­dan ge­rek­li bil­gi­le­ri alır ve in­san­la­rın yar­dı­mı­na ko­şar. Bu hay­van­lar­dan bir ta­ne­si, şa­ma­nın ko­ru­yu­cu ru­hu­dur. Şa­ma­nın ko­ru­yu­cu ru­hu ya da şa­ma­nın yar­dım­cı hay­va­nı; mız­rak ga­ga­lı, kes­kin pen­çe­li, üç ku­laç kuy­ruk­lu bü­yük bir kuş ola­rak ta­sa­rım­la­nır. Bu kuş şa­ma­na iki kez gö­rü­nür; ilk ola­rak ru­hu­nu eğit­mek için gö­rü­nür, ikin­ci ola­rak ölüm vak­ti­nin gel­di­ği­ni bil­dir­mek için gö­rü­nür