Diğer bir deyişle merkez değişmedi ama küçüldü... Türkiye'de ise çok partili hayatla birlikte çok sayıda parti doğup öldü ve hemen hepsi de merkezde olmayı hedefledi. Öyle ki merkezin dışında kalanın ancak sembolik bir anlamı oldu. Bunun başlıca nedeni vesayet sistemiydi... Çünkü siyaset, ordu ve yargının çizdiği sınırlar dahilinde cereyan ediyor, ideolojik konularla ilgili karar mekanizması askerin elinde bulunuyor, bu da icazete muhtaç bir 'merkez' üretiyordu. AKP hareketi bu statükoyu sona erdirdi ama bir yönüyle de korudu... Sivil siyasetin vesayetçi baskı karşısında direnmesiyle bürokratik tahakküm merkezin kenarına doğru 'süpürülürken', AKP'nin kendisi yine aynı merkezin içine yerleşti. Batı'dakinin aksine merkezin daralmasına tanık olmak bir yana, değişen öznesiyle daha da kalıplaşma eğilimi gösteren bir merkez ortaya çıktı.

Bu durum muhalefeti rahatsız etmedi. Sistemin içinden gelen CHP ve MHP'nin mücadelesi zaten aynı merkezin örneğin Kürt siyaseti gibi 'dış' unsurlara karşı korunması ilkesine dayanmaktaydı. İslami siyasetin de aslında merkez dışında kalması istenmişti ama bu alandaki başarısızlık muhalefeti merkezin dışına çıkmaya teşvik etmedi. Aksine giderek AKP hegemonyası altında kalan bu merkezin dışına atılmamayı, varlıklarını sürdürmeyi garanti etmeyi hedeflediler. Bu da onları belirli bir statükocu oya hapsetti ve değişimin adım adım onlardan oy çalarak iktidarı büyüttüğü bir garip siyasi maceraya kilitlenip kaldılar.

Aslında bu ortam kendilerini merkez dışında tanımlayacak yeni aktörler için bulunmaz bir imkân gibi gözüküyordu. Muhalefetin gerçek bir muhalefet olamadığı, BDP'nin ise PKK bağımlılığı nedeniyle kişiliğini ortaya koyamadığı bir siyasi atmosferde, toplumsal muhalefeti taşımaya aday yeni aktörlerin çıkması beklenirdi. Ne var ki Türkiye'deki mesele sadece merkezin dışında siyaset üretmek değil, büyük bir değişim dinamiğinin sonucu olarak cumhuriyetin yeniden kurulması... Ve bu durum AKP'ye hak ettiğinden daha büyük bir kredi açılmasına neden oluyor. Sanki toplum daha 'dar' gördüğü siyasi konular etrafında enerji kaybı yaşamayı pek de anlamlı bulmayarak, iktidara bu tarihsel dönemeci geçmesi için hoşgörülü bir destek veriyor.

Sonuçta hem muhalefetin olmadığından şikâyet ediliyor hem de yeni bir muhalefetin ortaya çıkma koşulları oluşmuyor. Böylesine kısır bir ortamda Eşitlik ve Demokrasi Partisi'nin yalpalamayan bir çizgi üzerinde kendini oluşturması ve geçenlerde Yeşillerle birleşmesi ilginç ve umut verici bir gelişme. Öte yandan böyle bir partinin daha en az on yıl 'esamesinin' okunmayacağını da baştan kabullenmek lazım. Ancak buna karşılık bu on yılı kendisini derinleştirerek ve işlevselleştirerek geçirecek olan bir EDP'nin de 'yeni cumhuriyetin' etkili bir merkez dışı gücü olması muhtemel.

Dolayısıyla karşımızda ilk başta karamsarlık veren, ama yeterli bir vizyon içinden bakıldığında gerçekçi olarak iyimserlik de ima edebilen bir tablo var. EDP'nin bu süreyi hiçbir şey yapmadan beklemesi ise bitmesi demek olur. Merkez içi siyasete alet olmayan, aksine merkezi genişletmeyi amaç edinen bir stratejinin geliştirilmesi gerekiyor. Cinsiyetçilik ve çevre gibi konular hemen akla gelenler ve EDP'yi teşkil edenler düşünüldüğünde muhtemelen ilk girilecek kanallar olacak. Ne var ki bunlar Türkiye toplumunun kolayca kulak kabartacağı alanlar değil. Kalkınmacılığın, küresel entegrasyonun son derece cazip bulunacağı bir on yıl yaşayacağız...

Soru şudur: Acaba diğer partilerin beceremeyeceği ama EDP'nin yapabileceği ve geniş kamuoyunun göz ardı edemeyeceği bir siyaset üretilebilir mi? Örneğin dünyadaki farklı siyasi oluşumlarla ve özellikle Ortadoğu'dakilerle yakın ilişki kuran bir EDP, dış politikada bir ağırlık taşımaya doğru gider mi? Veya hem laik kesime hitap eden hem de AKP kadroları ile samimiyetle konuşan bir 'sol' parti olunabilir mi?

Temel gerçek, eğer iktidar vahim bir hata yapmazsa, Türkiye'nin en az bir on yıl daha AKP tarafından yönetileceği ve siyasetin AKP endeksli olacağı, ancak kategorik AKP muhalefetinin bir 'yavaş ölüm' anlamına geleceğidir. İkinci gerçek ise EDP'nin ne temsiliyet yeteneğine ne de yapabilirlik gücüne sahip olduğu, ayrıca köklü bir siyasi damara da oturmadığıdır. Bu durumda partinin tek bir göreceli üstünlüğü olabilir: Kadroları... EDP yereli de kuşatan ve yüzeyselliği aşan bir entelektüel gücü toparlayabilir ve gerçek 'işler' üzerinde yoğunlaşabilirse, toplum o sesi duyacak ve kenara yazacaktır.