YSK’nın verdiği Hatip Dicle kararı bazılarının dediği gibi bir yol kazası değil. Türkiye’de ‘Kriz’ tek partici düzenin, demokratikleşme yönünde atılan her adım karşısında gösterdiği olağan tepkinin adıdır.

Cengiz Çandar, Neşe Düzel’e verdiği röportajda Türkiye’de güçler dengesinin ortaya çıkmasıyla yeni bir sürecin başlatılmasının beklendiğini, ne var ki seçim sonrasında YSK’nın Hatip Dicle kararı ile bir yol kazası yaşandığını dile getiriyor.

Aslında ortada yol kazası yok. “Kriz” tek partici düzenin demokratikleşme yönünde atılan her bir adım karşısında gösterdiği “olağan” tepkinin adıdır. Her bir kriz ülkenin vesayetçilik genetiğine sahip basın, üniversite, yargı ve asker koalisyonunun demokratik temsili gayrı-meşru ilan etme çabasının da gerekçesini sunar. 367’de bu oldu, muhtemelen yeni meclisi çalıştırmama amaçlı projelerde de olacak gibi görüyor.

Mustafa Karaalioğlu, bu gazetede yazdığım köşe için “hukukun üstünlüğü” başlığını önermişti. İtiraz etmiştim, çünkü;

Demokratik devletlerde hukuk dediğimiz şey, toplumsal dinamiklerin adil sonuç doğuracağına ve meşru siyasal denge yansıttığına inandığı önermelerin, yine toplumun özgür iradesiyle “norm”lar sistemine dönüşmesinin adıdır. Onları ayakta tutan şey toplumun inancıdır. Bu inancın bittiği yerde normun meşruiyeti biter. Dolayısıyla hukuk toplumsal dinamikler ve demokratik siyasal süreçlerin bir ürünüyse eğer, üstünlük iddiası geçerli olabilir.

Buradan iki sonuç çıkarmak mümkündür:

Hukuk, demokratik bir siyasetin ürünüdür, özgürlüğü, adaleti ve demokratik işleyişi amaçlar. Üstünlük iddiası bu amacı gerçekleştirdiği sürece geçerlidir.

Toplumsal dinamiklerin ve demokratik süreçlerin ürettiği sistem bütünü değilse, meşru değildir. Kendini üreten iktidar ilişkisini perdelemeye yarar.

Anayasal düzenin, tek parti diktatörlüğü ve bu diktatörlüğün üzerine inşa edilen 27 Mayıs ve 12 Eylül darbelerinin ürünü olduğu, en hayati yasaların 2/3’lük kısmının bu iradenin ürünü olduğu Türkiye’de “hukukun üstünlüğü” kavramının hangi iradeye hizmet edeceği ise ortada.

Bu düşüncelerden hareketle “özgürlüğün hukuku” başlığını tercih ettim.

YSK 2010 referandumu sırasında değişmeyen kurumlardan biri. Yani darbe düzeninin kurumu, darbe düzeninin öngördüğü seçim usulüne göre oluşuyor ve çalışıyor. 2010 Anayasa değişiklikleri kapsamında değildi. YSK doğası gereği, darbe düzeni ve onun dayandığı tek parti diktatörlüğünün ideolojik parametrelerine göre çalışacak ve kararlarını inşa edecektir. Başlangıcı, değiştirilemez maddeleri, tek partici iskeleti ve kurumsal yapısıyla bu anayasa yürürlükteyken, YSK’dan başka bir sonuç beklemek anlamlı değildir. Bu gerçeği görmeden Türkiye’de hukuk ve siyaset tartışmalarına girişmek de, referandumdaki “hayır” veya “boykot” kararının paradoksal yönüne işaret etmek de bir sonuca götürmüyor.

Olayın özeti şu: Hatip Dicle, 100 yıllık vesayet düzeninin temel kabullerinden birine aykırı konuştuğu için, bu düzenin yargısı tarafından mahkum ediliyor. Mahkumiyet aynı yargı tarafından onanıyor, yine aynı yargının bir parçası olan YSK Dicle’nin milletvekilliğini düşürüyor. Hukuka uygunluk tartışmaları, AİHM içtihatları, uluslararası sözleşmeler vs, burada çok anlamlı değil, zira Latincede bir söz vardır: “nemo auditur propriam turpitudinem allegans”, yani hiç kimse kendi neden olduğu bir haksızlığa/etik dışılığa dayanarak haklılık iddiasında bulunamaz. Amacı özgürlük olmayan bir hukuk düzeni, kendi iç tutarlılığıyla kendini meşrulaştıramaz.

100 yıllık karanlık düzenin toplumun neredeyse %80’ini terörize etmek için hukuksal ve anayasal bir düzen yaratıp, ardından verdiği kararlar için “biz hukukun gereği neyse onu yaptık” demeleri bu nedenle geçerli değil.

Düzenin meşruiyeti bitti

Kabul edelim artık, Türkiye’nin yüzde 75’inden fazlası yeni Anayasa talep ediyor. Bu, ittihatçı-tekpartici-darbeci anayasal düzenin meşruiyetinin bittiğini gösteriyor. Meclis yeni anayasa yapmak üzere seçildiğine göre kurucu meclistir. Bunun somut sonuçları vardır.

İçinde yaşadığımız süreç bir geçiş (transition) dönemidir. Eski Anayasal düzen meşruiyetini yitirmiştir. Meşruiyet yitimi bir noktadan sonra geçerlilik kaybına yol açar. Artık bu noktadayız.

Bu meclis asli kurucu iktidardır.

Kurucu iktidar olarak onu bağlayan hiçbir hukuksal sistem veya kural yoktur. 330 veya 367 rakamlarını tartışmanın gereği yoktur.

Bu meclis önceki Anayasal düzenle bağlı olmaksızın, yeni Anayasal düzenin yol haritasını çizer.

Siyasal alana ilişkin alacağı her bir karar “Anayasal düzen hakkında karar” niteliğindedir.

Bundan sonra yapacağı yasaların ve sair tasarrufların mevcut anayasayla çeliştiği durumda, bunun bir Anayasa değişikliği anlamına geldiğini dile getirir. 1982 Anayasası bir süreliğine, Meclisin iradesine bağlı olarak sonuç doğurabilir.

Meşruiyet sorunu yeni Anayasal düzen için yaşamsal olduğundan dolayı, bu meşruiyeti sağlayıcı tasarrufları bizzat ve bilfiil alabilir. Bu bağlamda Hatip Dicle için asli kurucu iktidar olarak doğrudan tasarrufta bulunabilir, onu “kurucu meclis” üyesi yapabilir.

Eski anayasal düzenin politik ceza normlarına göre çalışan yargı kararları, bu düzenin meşruiyetinin tükenmesiyle birlikte geçerliliklerini yitirmiştir. Dolayısıyla “yargı kararlarını hiçe saymak” argümanı geçerli değildir.

Kuşkusuz ki meşruiyeti bitmiş yarı faşist sistemi ayakta tutma uğruna cansiperane mücadele edenler de bundan yararlanacaktır. Ancak “geçiş dönemi” bu tür yan etkileri kabullenmeyi de gerekli kılabilir.

Yeni Anayasaya doğru bir not:

YSK ve benzeri vesayetçi kurumlar için geçerli olan “nemo auditur” kuralı, eski dönemde devlet üniversitelerinde mekan tutmuş kimi akademisyenler için de geçerli olmalıdır. Toplumun vergileriyle kurulmuş olan devlet üniversitelerindeki pozisyonlar ideoloji üreten mekanlar olamaz. Bu akademisyenlerin “ideolojik ihtiyaç”larını “bilimsel ihtiyaç” diye tercüme edip buna uymayan idari tasarrufları sözüm ona “hukuksuzluk” olarak nitelendirmeleri, 100 yıllık gericiliğin tipik alışkanlıklarından. 2008’den beri akademik özgürlüğümün engellenmesini varoluş sorunu haline getirenler ve uzantıları, biraz dürüst ve açık sözlü olmalı.