Günter Anders, “İster oyunu oynayalım ister oynamayalım, bu oyun bizimle oynanıyor. Ne yaparsak yapalım ya da ne yapmaktan kaçınırsak kaçınalım, oyundan çekilmemiz hiçbir şeyi değiştirmeyecek.”, demişti.

Anders'in oyundan kastı, bizimle Dünya arasındaki türlü gerilime işaret eder. Bu gerilimin son 50 yılda bireysel ve kamusal manada ciddi dönüşümler içerisinde olduğu açık biçimde gözlemleniyor. Üretim toplumundan tüketim toplumuna doğru evrilen süreçte yeni örüntüler ile oyun yeni bir şekle büründü. Oyunun kuralları değişti ve yeni kurallar / kuralsızlıklar yeni risk alanları yarattı. Sosyoloji son 50 yıldır buna kafa patlatıyor ve bunun izini sürüyor.

Kartların yeniden karıldığı, belirsizliklerin çok, öngörülebilirliklerin kıt olduğu bu aralıkta  tüketici yaşamın amentüsü, hızlı öğrenme ve çabucak unutmayı vazediyor. Bu ise tahmin edilenden çok daha zor bir pratik gerektiriyor. Neye mal olduğu ya da neye maruz bıraktığı bir yana oyun içinde kalabilmenin yegâne vazgeçilmez kuralı artık bu.

Böyle bir yaşam pratiği “yaşam boyu öğrenme“ çağrısını zorunlu kılıyor. Eğitim-öğretimin profesyonelleri, başta eğitimciler ve eğitim bürokrasisi olmak üzere, “yaşam boyu öğrenme” kavramını teknik becerilerin sürekli geliştirilmesi ve güncellenmesi olarak anlamaya yatkınlar ve neredeyse tastamam böyle anlıyorlar. Ülkemizde “yaşam boyu öğrenme” en çok meslekî eğitim bahsinde konu ediliyor mesela. İnsanlar oyunun dışında kalmamak, emek ve ürünlerinin talep görmemesi ile karşı karşıya kalmamak için teknik becerilerin güncellenmesi, yenilenmesi çağrısına olumlu cevap veriyorlar. Ancak mevcut durum onların zihinlerinde bu kavram için hazırladıkları sınırları zorluyor.

“Yaşam boyu öğrenme” salt iş ile alâkalı değildir, olamaz. Mevcut durumun doğasına uygundur evet; lakin iş ve ekonominin dışında düşünülmesi ve işlevsel kılınması gereken bir düsturdur aynı zamanda. Toplumların karşı karşıya kaldıkları problemler bunu düşünmemiz için yeterli gerekçeler üretiyor. Sorumluluk duygusunun tek parça olarak kalabilmesi, insan ilişkilerinin sıhhati, kazanılmış haklar, ruhsal gelişim, estetik bilinç vd. Bu zincire onlarca yeni halka ekleyebiliriz kuşkusuz.

Söylemek istediğim; eğer bir yolunu bulmazsak insanı ona yaraşır bir çevre içerisinde tutacak tüm tutamakların risk altında olduğudur. Dolayısıyla “yaşam boyu öğrenme” alıkoymak istediğimiz ve yokluğunda telafisi mümkün olmayan ile karşı karşıya kalmamak için postmodern tüketim seli karşısında en işlevsel tutamak olarak düşünülmeli ve anlamının sınırı  “uzman (!)” ların insafına terk edilmemeli.

Bauman haklı olarak uyarıyor:  “Yurttaş özgürlükleri bir kerede ve tamamen kazanılan mülkiyetler değildir; böylesi mülkiyetler kişisel koruma altına hapsedildiğinde güvende değildir. Bunlar sosyo-politik toprakta yeşerir ve köklenir. Bu süreç beslenmeyi, günlük olarak sulanmayı gerektirir. Bilinebilir işleyen kamunun bilinçli eylemleri tarafından ihtimam gösterilmezse de kuruyacak ve dağılacaktır.”

Sosyo-politik toprak başta olmak üzere sosyo-kültürel vasat da Bauman'ın sözünü ettiği kamunun bilinçli eylemleri tarafından gösterilecek ihtimam ile seviyesini, derecesini bulacaktır. Şimdinin nelerden oluştuğuna ilişkin belirsiz bir görüş ile meselelerimizi çözemeyiz. Endişelerimizi gideremez, belirsizlikleri öngörülebilir kılamayız. Daha da önemlisi toplum olarak kendimizi koruyamaz, savunamayız.

Oyunun kuralları değişti ve top sahamıza düştü. Kolaycılık yapılarak, ihmalkâr davranılarak sona erecek bir mesele yok karşımızda.  Yeni durum hiçbir ülkeye,  eğitim meselesini eğitim bakanlıkları ile çözebilecek kadar lüksler sunmuyor. Sadece kültürel değerlerin değil tüm insani birikimlerin hayat hakkı kamunun özen, ihtimam ve bilinçli eylemlerine bağlı.

Devredilemez sorunlarımız ve bir başkasına tevdi edilemez görevlerimiz var. Sorumluk kaçabileceğimiz; lakin çocuklarımız dâhil toplumun her ferdinin ödemesi gereken bir faturaya dönüşmekte gecikmeyecektir.