Dünyanın gelişimi insanoğlu için hep daha iyiye, daha güzele doğru olmuştur. İnsanoğlu dünyayı kendisi için daha yaşanabilir kılmak için doğayı ve başka canlıları katletmekten çekinmemiştir. Elbette bu, hep ileri giden düz bir çizgi değildir. Duraklamalar, gerilemelerle süren bir serüvendir. Ve bugün artık biliyoruz ki, bugünkü haliyle insan yerküredeki ilk insan türü değildir, son da olmayacaktır.

Sapiens kitabının yazarı Yavel Noah Harari'ye göre, on yıllarla sayılacak bir zaman süresi içinde etkin bir şekilde devreye girecek yapay-zeka milyonlarca insanın emeğini gereksiz hale getirecek. Toplumlar, çalışmayan halklarına bakmak durumunda kalacak. Bertrand Russel'ın Aylaklığa Övgü, Karl Marx'ın Komünist Manifesto'da betimlediği türden bir topluma yol alacağız.

Ancak, insan akıllı olduğu kadar duygusal bir yaratıktır da. Korkuları, endişelerinin ağır bastığı zamanlar içine kapanma, korunma dönemidir. Bugün dünya baş döndürdürücü bir hızla değişiyor. Bu hızlı değişim, gelecek kaygısı taşıyan, yaşadığı ortamın değişmesinden rahatsız olan insanları korkutuyor.

Bu ruh haline bir de anti-elit, popülist ve ulusalcı duyguları tahrik eden siyasi liderler eklenince tablo tamamlanıyor. Tarihin gidişatını durdurma, değiştirme çabaları artıyor. Oysa tarih her şeye rağmen kendi yolunda akıyor. Önüne çıkan bentler, açılan kanallar durmasına, sapmasına yol açıyor ama ileri hamlesini engelleyemiyor.

Ulus-devlet, şehir devletleri daha geniş bir pazarda birleştirmek amacıyla uydurulmuş bir şeydi. Gelişen burjuvazinin sınırları, kuralları belirli ve tekçi pazar arayışına uygundu.

Teknolojideki hızlı gelişim artık bu modeli demode bıraktı. Malların, insanların ve paranın değişimindeki hız, sınırları giderek artan bir şekilde gereksiz hale getiriyor. Sınırlar, bugün ‘barbarları' dışarıda tutmak için var.

Avrupa Birliği bu yeni model arayışının bir sonucu. İlki değil, sonuncusu da olmayacak elbette. Rusya, Hindistan, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri bu modelin farklı biçimleri olarak tanımlanabilir bir bakıma.

AB, kendini üzerinde güneş batmayan bir imparatorluğun devamı olarak gören İngiltere için baştan beri hazmı kolay olmayan bir organizasyondu. İngiltere özel hükümlerle kendisini bu birliğin kimi uygulamaları dışında tutmayı başarmıştı.

Ancak yarısına yakını Avrupa Birliği'nden olan göç dalgası, işsizlik, finansal krizler İngiltere halkını korkuttu. Sorunu, kendi sistemlerinden çok dışarıda aramaya başladılar. Sonuç, Avrupa Birliği'nden ayrılma biçiminde tecelli etti.

İngilizlerin bu kararının, ırkçı partilerin yükselişte olduğu Fransa, Almanya ve Hollanda'da mutlaka yansımaları olacaktır. Özellikle, gelecek yıl seçimlere gidecek olan Almanya ve Fransa'da alınan sonuçlar, Avrupa Birliği'nin yakın geleceğini derinden etkileyecektir.

Dünya ekonomisinin böyle hızlı işlediği, finansal işlemlerin, üretim ve eğitimin sınır tanımadığı bir dünyada küresel bir sisteme gidişi durmak mümkün değildir. Sonuçta, Marx'ın dediği gibi, nasıl üretiyorsanız, öyle yönetilirsiniz.

Kısa ve orta vadede sıkıntılar yaşansa da, gidişat ulus-devletin ölümüne doğrudur.