“Teşrih” kelimesinin günlük Türkçemizde karşılığını bulamıyorum ama kelime tam da söylemek istediğime tekabül ettiği için kullanmak istiyorum. Sözlük teşrih kelimesinin karşılığı olarak, mecazi anlamıyla şunu yazıyor: Bir sorunu veya konuyu ele alıp en ince noktalarına kadar gözden geçirerek anlatma, açımlama. Batı dillerinde ise teşrih “dissection” kelimesi ile karşılanıyor, daha ziyade bir tıp, anatomi ve otopsi kelimesi.

Anayasa metinlerine muhtemelen farklı teşrihler uygulanabilir ama ben ikisi ile yetineceğim; Davutoğlu’nun TBMM Başkanlığı’na yaptığı bir başvuru ile anayasa yapma süreci başladı ve bir süre biz de bu yeni anayasayı konuşacağız.

AKP ve diğer partiler daha demokratik bir hukuk devletini gerçekten istiyorlar ise Anayasa ile eşzamanlı olarak Siyasi Partiler Kanunu’nu, Seçim Kanunu’nu, İhale Kanunu da ele alırlar.

Yukarıda vurguladığım iki teşrih yönteminden birisi mevcut Kenan Evren Anayasasının meşru ve gayrı meşru maddelerini ayırmak ve değişim politikalarını buna gore yapmak; bu ayırımı çok önemsiyorum, aşağıda açmaya gayret edeceğim.

İkinci teşrih ise muhtemelen çok daha geleneksel bir yöntem; Anayasayı temel hak ve özgürlükler ile devletin temel teşkilat yapısı olarak ayırarak meseleye bakmak.

İki teşrih yöntemi de bir yerde kesişiyorlar zaten.

Birinci teşrih yönteminden yani meşru ve gayrı meşru ayırımından başlayalım.

Anayasa değişikliği gündeme geldiği andan itibaren Türkiye başkanlık meselesine kitlenmiş gibi görünüyor.

Başkanlık sistemi, yana ya da karşı olursunuz, bilemem ama meşru bir yönetim biçimi; başkanlık sisteminin meşruiyetini zedeleyecek mesele Türkiye’ye özgü bir sistem üretmek için kitabi sistemin temel denge ve kontrol mekanizmalarıyla oynamak olabilir ve böyle bir tehlike de bizde maalesef yok değil.

Ama, parlamenter sistem de en azından başkanlık sistemi kadar meşru bir sistem; önemli olan kitabi yapılanmalardan çok sapmamak.

Burada aslında iki meşru, kitabi sistem arasında bir arayış söz konusu ise demokratik süreçlerin tercihi başımızın tacıdır.

Ancak, mevcut anayasada gayrı meşru maddeler, konular, düzenlemeler de var.

117, 118, 156, 157. maddeler ilk aklıma gelenler.

Bunların dışında daha çok sayıda evrensel hukuk ve devlet teşkilatlanması ilkeleri açısından kabul edilemeyecek, gayrı meşru maddeler mevcut.

Gayrı meşru, hukuk dışı maddeler orada dururken toplumun enerjisini öncelikle iki meşru sistem, başkanlık ve parlamenter sistemler arasında seçime harcaması kabul edilebilir bir şey değil.

Yapılması gereken öncelikle anayasadan gayrı meşru maddeleri tek tek ayıklamak ve böylece anayasayı meşru kılmak.

Bu aşamadan sonra belki başkanlık-parlamenter sistem tercihi ve yeni arayışlar daha anlamlı olabilir.

Sözümü hiç sakınmak istemem, Anayasada askeri yargıtay, askeri danıştay gibi dünyanın hiç bir hukuk devletinde olmayan kurumlar dururken başkanlık meselesine öncelik vermek etik bir konu değildir.

Tekraren söylüyorum, başkanlık sistemi de meşru bir sistemdir ama öncelik gayrı meşru kurumların ayıklanmasındadır.

MGK orada dururken, milletvekilleri hatta cumhurbaşkanları belirli ideolojiler üzerine yemin ederken, Genelkurmay MSB’ye bağlı değilken önceliği başkanlık sistemine vermek insanın aklına sevimsiz şeyler getirmektedir.

Gelelim ikinci teşrih konusuna yani temel haklar, özgürlükler ve devletin temel teşkilat yapısına meselesine.

Bu konular tartışılırken herkesin ağzında sakız olmuş bir mutabakat kavramı var.

Hayır efendim, temel haklar ve özgürlükler konusu mutabakatla düzenlenecek bir konu değildir.

Bu konunun, temel hak ve özgürlüklerin standartları bellidir, altında imzamız olan uluslararası sözleşmelerde düzenlenmiş bu konuları AYNEN anayasa hukukumuza geçirmemiz gerekmektedir.

Birilerine aykırı gelebilir ama anayasa hukukunun temel hak ve özgürlükler bölümünde gerçekleşecek her mutabakat, her denge, her uzlaşma standart kaybından başka şey değildir.

Mesela, ifade özgürlüğünde, basın özgürlüğünde, haberleşme özgürlüğünde hangi uzlaşma aranacaktır, bu alanlarda uzlaşma ne demektir, kimler arasında olacaktır?

Saçmalıklarla uğraşmamak daha iyidir.

Devletin temel teşkilat yapısı, yani yasama, yargı, yürütme ilişkileri düzenlenirken de temel demokratik hukuk devleti konseptine uygun davranmak, kuvvetler ayrılığı ilkesine özen göstermek, evrensel kurallara uymak gerekmektedir.

Bugünkü yazımın özeti şöyle olabilir: Anayasa yapımına sistemdeki gayrı meşru unsurların ayıklanması ile başlanmalıdır, iki meşru sistem arası tercih talidir.

Temel hak ve özgürlükler konusunda da uzlaşma lafından bucak bucak kaçmakta fayda vardır.

Pazartesi günü muhtemelen Anayasanın dibacesi ve ilk üç madde konusuna gireceğim.

ESER KARAKAŞ / HABERDAR