1984’ten beri süregiden çatışmada 40.000 kadar insanın ölmüş olmasından söz ediyoruz. 12 Eylül öncesinde, 1975-80 arasında da ölü sayısı olarak beş bin gibi rakamlar telaffuz ediyorduk. 12 Eylül bunu bitirmişti, başlıca övünme ve oluşunu haklı gösterme gerekçesi de buydu. Evet, o kavgayı bitirdi 12 Eylül sonrakini başlatmak üzere.

Nasıl bir şey bu?

Bir toplum “veba” değil “trafik” değil, şu değil bu değil, tabanca tüfekli bu kadar adam öldürür mü? Tabanca tüfeğin de sadece “siyasî” olanından söz ediyoruz. Bir de “adi” dediğimiz cinayetler var. Onu saymıyoruz şimdilik.

Raunda gibi korkunç olaylar oluyor dünyada. Orada, sıkıştırılmış bir süre içinde, vahşet doruğa tırmanıyor ve sayılar “astronomik” denecek yerlere yükseliyor. Evet, korkunç. Ama, böyle üç beş günlük kıyımlar genellikle bir “toplumsal cinnet” karakteri gösterir, sonra birdenbire sönerler.

Biz burada neredeyse yarım yüzyıldır birbirimizi vuruyoruz, öldürüyoruz. Şimdi bunun çoğunu Kürt-Türk çatışması içinde başarıyoruz. Ama arada bir bir Ermeni, bir rahip, birkaç misyoner haklamaktan da geri kalmıyoruz. 1975-80 arasındaki durumun bir benzerinin yeniden hayata egemen olmayacağının bir garantisini ben görmiyorum siz görebiliyor musunuz?

Bunlar hiç eksik olmadı ki. İşte Mumcu- Aksoy- Üçok ve ötekiler, Kışlalı, Hablemitoğlu.

Bir gerilla savaşı içinde çatışarak ölenler, ona bağlı olarak, bombalama, mayınlama gibi olaylarda ölenler, bir de bu siyasî suikastlar... Birkaç koldan ilerliyor.

Dünyadaki “prestij”imize çok düşkünüzdür; çok da alınganızdır. Ezkaza biri, “Yahu, bu Türkler ne kadar kanlı adamlar!” diyecek olsa, kıyameti koparırız. Yediririz lafını, o ite! Hemen gösteririz, Tük kanlı mıymış, değil miymiş!

Hitler Yahudiler için “Nihaî çözüm” demişti. Talât, “Ermeni meselesi bitmiştir” dedi. PKK’nın içinde de, nihaî Kürt zaferine erişmek için daha kaç Türk’ün temizlenmesi gerektiğini hesap edenler olduğundan şüphem yok.

Sorun çözmenin yöntemi bu, buralarda. Çözeceksen, sağlam çözeceksin.

Etnik sorun çözmenin yöntemi, namus temizlemenin yöntemi, kralın onurunu onarmanın yöntemi, hepsi aynı!

“Bu böyle olmaz! Olmuyor!” diyen de yok, görebildiğim kadarıyla.

Denklemin devlet tarafında, “resmî” tarafta duranlar, her giden on kişiden, yirmi kişiden sonra, “Bununla bizi yıldıracaklarını sanıyorlarsa yanılıyorlar...” diye başlayan konuşmalarını yapıyorlar. Böyle yetişmiş bir toplumda belki o konuşmayı yapmak  bir kaçınılmazlıktır. Ama başka bir şey de yapmıyorlar. Saat başı deliğinden çıkıp “guguk” diyen o saat kuşları gibi, her patlamadan, mayından, pusudan, karakol baskınından sonra “Bununla bizi yıldıracaklarını sanıyorlarsa yanılıyorlar” diyorlar. Dedikleri doğru, üstelik, gerçekten de yılmıyorlar.

Bütün bunların temelinde, dün anlatmaya çalıştığım gibi, “insan hayatının değeri” hakkındaki bilinçdışı nosyonlarımızın yattığından eminim. Bu bilinçdışı ideolojide, en kolay harcanır şey insan hayatı. Yeri en kolay doldurulur şey de insan.