1128 üniversite öğretim üyesi ve görevlisi bir bildiri yayımladılar.

Güvenlik güçlerinin Güneydoğu'nun şehirlerinde PKK'nın hendek kazıp, barikatlar kurarak “özyönetim” ilan eden silahlı gençlik örgütüne karşı orantısız güç kullanarak giriştiği temizlik harekatının temel hak ve özgürlükleri ihlal ettiğini, sivil halkın bundan büyük zarar gördüğünü belirttiler ve bir an önce barış için konuşarak çözüm yolu bulunmasını istediler. Söyledikleri arasında PKK şiddetini onaylayan hiçbir ifade yoktu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, imzacıları “terör örgütünün propagandasını” yapmakla suçladı, savcıları ve üniversite yöneticilerini bu “hainler” hakkında önlem almaya çağırdı.

Akademisyenlerin ya da aydınların yayımladıkları bildirilerle iktidarların öfkesini çekmeleri ve bir şekilde bedel ödemeleri olayına ilk defa rastlamıyoruz. Niçin? Bunu anlamaya çalışırken öncelikle siyasilerle, aydınların bakış açıları arasındaki fark dikkate alınmalı. Siyasilerin temel amacı iktidarı, siyasi gücü ele geçirmek ya da elde tutmak. Bunun için doğru bildikleri şekilde değil, işlerine geldiği şekilde konuşurlar ve bu nedenle farklı dönemlerde birbirinden çok farklı, birbirinin zıddı şeyler söyleyebilirler. Aydınların (eğer bu sıfata layık iseler) temel amacı ise doğru bildiklerini her şart altında dile getirmek, bunu yaparken hem iktidara, hem de topluma ters düşmeyi göze almaktır.

Demokratik rejimler sorunlara çare bulunabilmesi için farklı önerilerin serbestçe ileri sürülebilmesi ve tartışılabilmesi ilkesi üzerine kuruludur. Bunun için, (şiddeti savunmadığı sürece) iktidarlara ve topluma en ters gelebilecek görüşlerin dile getirilmesi ifade özgürlüğü kapsamında görülür. Dile getirilen görüşlerin gerçeği temsil edip etmedikleri de özgür tartışmayla sınanır. Siyasiler aydınların söyledikleri işlerine geliyorsa bundan yararlanır, işlerine gelmiyorsa karşı çıkar, aydınlarla çatışmaya girer. Bilgi sermayesine sahip oldukları için, aydınların sorunlara doğru teşhis koyma olasılıkları siyasilere göre daha yüksektir. Bu yüzden de kısa vadede değilse bile uzun vadede toplumların geleceğine aydınlar yön verir.

Demokratik toplumlarda aydınların oynadığı rolü belki en iyi, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın gerçekleri görmesi için ülkeye davet ettiği ünlü düşünür Noam Chomsky yıllar önce yazdığı bir yazıda açıklıyor. Özetle şöyle diyor: Aydınlar olayları, nedenleriyle ve çoğu zaman ardında yatan gizli niyetlerle analiz edebilecek konumdadır. Demokrasiler, ayrıcalıklı bir azınlık olan aydınlara çarpıtmalar, ideolojiler ve çıkarlar perdesi arkasında gizlenen gerçeği aramak için gerekli zamanı, kolaylıkları ve eğitimi sağlar. Onun için gerçeklerin görülmesinde aydınların sorumluluğu sıradan yurttaşlardan fazladır. (“Responsibility of the Intellectuals,” 1967.)

Dönelim Türkiye'ye: Ne yazık ki giderek artan bir “Suriyeleşme tehlikesi” ile karşı karşıyayız. Bunun iki yönü var: Bir yandan demokrasiden giderek uzaklaşıyoruz, yönetim bir tek kişinin elinde toplanıyor; öte yandan söylemiyle ve eylemiyle şiddet ve nefret topluma giderek yayılıyor. Ülkenin toplumsal fay hatları Suriye'den daha az sayıda ve daha az derin değil. Siyasi istikrar ve ülke bütünlüğü ancak demokrasiyle, temel hak ve özgürlüklere saygıyla korunabilir. Kürt sorununu şiddetle, öldürerek çözmenin mümkün olmadığına Cumhuriyet tarihi tanık. Ne iktidarı koruma, ne de iktidara gelme uğraşı içinde olan siyasilerimiz sorunlara doğru teşhis koyacak durumda görünmüyor. Çıkar yolu göstermek sorumluluğu yaşananlara eleştirel bakabilen aydınlara düşüyor.

Kuşku yok ki, aydınların hepsi aynı görüşte değildir. Görüşlerinde kısmen veya tamamen yanılıyor olabilirler. Görüşlerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ancak özgür tartışmayla ortaya çıkabilir. Bunların hepsi 1128 akademisyenin bildirisi için de geçerli. Onların ceza önlemleriyle, ölüm tehditleriyle susturulmaları topluma büyük zarar verir.