Yaşayan en önemli siyaset bilimcilerden kabul edilen Alfred Stepan, 2003 yılında önemli bir makale yayımladı.

Makale bize kabaca şunu söylüyor: “İncelendiği zaman görülecektir ki İslam ve demokrasi arasındaki uyumsuzluk aslında genel olarak bütün Müslümanlara yönelik değil daha ziyade Araplara yönelik bir sorunu ortaya koyar.”
Stepan, yaptığı çalışma sonunda Arap ülkelerinin demokrasi ile uyumsuzluğunun asıl sorun olduğunu ve konuyu İslam-demokrasi uyumsuzluğu şeklinde okumamak gerektiğini söylemiştir.

Benzer bir yaklaşım Türkler için dile getirilebilir mi?

Bazı teknik sorunlar yüzünden “Türk dünyası” denilen kavramın sorunlu olduğunu bilmekle birlikte bir şekilde bunu çıkış noktası olarak kabul edelim. Kültürel veya türlü biçimde Türklük ile özdeşleşen bir alan var. Bu alanın içinde Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan gibi ülkeler giriyor.
Bütün bu ülkeler –ki bazıları feci biçimde- demokrasi sorunu yaşamakta. O zaman insanın aklına doğal olarak şu soru geliyor: Bütün Türk (Türki) ülkelerin demokrasi sorunu içinde olması ne anlama geliyor?

Nasıl oluyor da Türklük siyasal, kültürel kümesinin içine bir şekilde tarihsel olarak giren ülkeler hala demokrasi konusunda hep birlikte başarısız?

Belki eldeki tek istisna sadece Türkiye’nin devlet olarak tanıdığı KKTC. Şaşırtıcı biçimde dünya tarafından tanınmamış olmasına rağmen KKTC, Türk yoğun bir kültür haritası olarak hem günlük hem siyasal olarak demokratik. Fikrini soracağınız on uzmandan dokuzu bunu “tipik bir eski İngiliz sömürgesi olduğu için” diyecektir.

Türk veya Türki alanlarda demokrasinin gelişmemesi büyük ihtimalle bu alanlarda tarihsel olarak ortak olan kültür, devlet algısı, lider kültü, aile yapısı gibi geniş konularla ilgilidir. Bir kök neden, bir “yapı” demokrasinin Türk veya Türki toplumlara nüfuzunu durdurmakta.

Dolayısıyla İslam ve demokrasi sorununu Müslümanlar ve demokrasi sorunun ötesinde Türkler ve demokrasi sorunu olarak da tartışmak gerekiyor.

Bir “ırk veya etnik kimlik” ile anılan 5 bağımsız ülkenin dünya üzerinde olması nadir bir durumdur. Mesela yer yüzünün değişik yerlerinde beş tane Japon devleti yok. Ancak aynı anda bir kaç devlete sahip Türklerin kurduğu hiç bir devletin asgari demokratik olamaması da son derece tuhaftır!

MS 2016 yılında hala büyük ölçüde “Türk dünyası” küresel sistemin marjinal bir yeridir. Küresel düşünceye, teknolojiye katkı yapamamakta veya çok az yapmaktadır.

O nedenle Bişkek’ten İstanbul’a oradan Astana’ya Türkler sürekli tarihleri ile övünür. Bir açıdan Türk dünyası üstü açık müzedir! Size hep geçmişlerinin görkemini anlatır!
Büyük ihtimalle bir tür “atalar kültüne” dönmüş günlük kültürel “ilahiyatın” meydana getirdiği Türk tarz-ı hayatı, iyi ve sorunlu yönleri ile Türklerin demokrasi sorununun neden bugün bu halde olduğunu anlamak için en önemli anahtar kelimedir.

Daha kötüsü Türk sahasının (bozkırının), Batısında Avrupa ülkeleri, Doğusunda Japonya gibi ve “yanlarında” başka ülkeler küresel medeniyete gerek kültürel gerek teknolojik gerek ekonomik büyük “girdiler” sağlarken içinde bulunduğu durgunluk hayret vericidir. Sanki donmuş ve tarihin akışından kopup donduğu yerde dünyaya bakmakta olan bir “saha”.

Bu nasıl oldu? Bu hale nasıl gelindi? Hangi dinamik ölmüş olmalı ki Buhara’dan İstanbul’a büyük bir “kültür alanı” durağan hale geldi?