Ortaklar Evi

Bu teklif, İstanbul’da ÖDP’li kadın arkadaşların 90’lı yıların sonuna doğru Acıbadem’de açtıkları kafe kooperatif tecrübesiyle, Danimarka Bornholm adasında denizcilerin açtığı komün Cafe tecrübesinin bu topraklara uygulanma çabasıdır. Herkesin tenkit ve teklifine açıktır.

Ortaklar Evi Acıbadem’de bahçeli şirin bir kiralık evde faaliyet gösterdi. Kadın arkadaşlarımız öncülüğünde kurulmuş bir kooperatif-kafe idi. Amacı çalışan kadınların ve erkeklerin evde yemek yapmaları yerine, ortaklar evinde ucuz yemek yemeleri ve insanların bir araya gelebilecekleri, sohbet edebilecekleri ,ortak bir mekân yaratmak idi. Bu amaçla her akşam üç kaptan oluşan yemek yapılıyor. Hafta sonları branç, akşama balık menü vb. organize ediliyor. Seminer, açık oturum vb. düzenleniyor. Yılbaşında ortak eğlence programları örgütleniyordu. Bir ücretli çalışanın dışında, bütün işler dayanışmayla yürütülüyordu. Ortaklar evi ayrıca tüketim kooperatifi olarak, toptan temel gıda maddeleri alıyor, bunu isteyen üyelerine piyasadan daha makul bir fiyata satıyordu.

Denizciler Komün Cafe,

Denizciler Komün Cafe, Danimarka’nın Bornholm adasında kırk denizci tarafından kurulmuştu. Denizciler hazırladıkları Komün Cafe projesiyle belediyeye başvurmuş, mülkiyeti belediyeye ait, kulanım hakkı süresiz kendilerinin olmak üzere, arsa ve maddi yardım almışlar; Cafeyi deniz manzaralı  güzel bir  sahilde denizcilik konseptiyle inşa etmişlerdi. Mesela tuvalette klozete oturduğunuzda önünüzde bir teleskop vardı. Teleskopa gözünüzü dayadığınızda, erkekler tuvaletinde erkeklere seslenen, kadınlar tuvaletinde kadınlara seslenen erotik fotolar seyrediyordunuz.

Ayrıca biralar mahzendeydi. Bira istediğinizde cafenin tabanındaki kapağı açıp biranızı olta ile alabiliyordunuz.

Üyelerin her birinde cafenin anahtarı var. İsteyen dilediği zaman gidip cafe’yi açıyor. İçeride bira, sert içkiler, gazoz, kahve, atıştırmalıklar vb. var. Dilediğini içiyorsun. Bulaşıklarını ortada bırakmıyor, makinaya koyuyorsun.  Barda bir defter ve açık bir çanak bulunuyor. Paran varsa çanağa koyuyorsun. Yoksa defterdeki kendi sayfana borcunu yazıyorsun. Diyelim ki üyelerden biri balık yapmayı düşünüyor. Bir gün önce herkese haber veriyor. Katılacak insan sayısına göre alışveriş yapılıp imece usulü sofra hazırlanıyor. Masraf paylaşılıp yenilip içiliyor.

Komün Cafe’de kararlar oybirliğiyle alınıyor. Oy çokluğu uygulanmıyor. Ayrıca oy birliğine katılmamışsan ikna yok. Mesela cafe’nin badana zamanı gelmiş. Konu tartışılıyor, kırk ortaktan otuz dokuzu; evet, badanaya ihtiyaç var, diyor. Bir kişi, hayır ben istemiyorum, diye olumsuz tavır alıyor.  ”Neden istemiyorsun, görmüyor musun, gibi ikna çabaları uygulanmıyor. Çünkü klasik demokrasilerde olduğu gibi çoğunluk egemenliği burada geçmiyor. Azınlık hakları korunuyor. Badanaya muhalif olan, ne zaman, tamam derse, o zaman badana yapılıyor.

Türkiye’de Her Yerleşim Mekânı İçin Teklif

Türkiye’nin neresinde olursanız olun bu çıkarsız, ticari olmayan beraberlik ilginizi çekiyorsa, sizin gibi düşünen arkadaşlarla toplanıp yaşadığınız yerde Ortaklar Evi yahut ortaklaşa bulacağınız bir isimle bir komün cafe örgütlemenin imkânlarını konuşabilirsiniz.

Bence Ortaklar Evi’nin amacı, ortak yaşam, imece, dayanışma ruhunu hayata geçirmek olmalıdır.

Ortaklar Evi’nin ticari kahve, dernek lokali, kooperatif vb. hangi yasal statüde olacağı araştırılıp tespit edilmelidir.

Mekân, herkesin kolayca ulaşabileceği bir yerde olmalıdır.Ortakların ve tanıdıkların her zaman çay, kahve, bira, şarap, rakı içmek,atıştırmak sohbet etmek için uğrayabileceği, haberleşilerek imece yemeklerin -balık , mantı, gözleme, mangal, çiğ köfte vb.- yapıldığı; şiir geceleri, sohbet toplantıları, slâyt gösterimi vb. gibi kültürel faaliyetlerin düzenlendiği bir işleyiş düşünülmelidir.

Ortaklar evinde sürekli görevli olmaz. Her üyeye bir anahtar verilir. Çayı kahveyi isteyen kendisi yapar. Duvarda fiyat listesi vardır. İçkiyi isteyen kendisi içer. Orada kapalı olmayan para çanağına parayı bırakır. Ayrıca her üyenin ayrı sayfasının olduğu hesap defteri vardır. Parası yoksa borcunu oraya yazar. Arkasında bulaşık, dağınıklık bırakmaz.

Kuruluşta mekânın mülkiyeti yahut kirası, mefruşatı, mutfak ve servis malzemesi sponsor bulunamazsa , üyelerin maddi katılımıyla alınır. Herkes bu oluşuma maddi imkânları çerçevesinde katkıda bulunur. Parası olmayanlar da ortak olabilir. İşletme açıldığında ‘çok’ dayanışmada yahut ‘az’ dayanışmada bulunan yahut hiç dayanışmada bulunamayan da işletmenin eşit haklı üyesidir.

İşletme üyeleri için miras yoktur. Üyelerden birisi vefat etti mirasçılarının işletmede hiç bir hakkı yoktur. Bu tür konular başlangıçta  Noter sözleşmesiyle tespit edilir.

-İşletme başarılı oldu, rant yaptı, iyi para veren talipleri var, oy birliğiyle de olsa işletme satılamaz. Ancak aynı amaçları hedefleyen başka bir komüne maliyet fiyatına, karsız devredilir.

Üyeler kendi aralarından, bir yılığına, üç kişilik bir koordinasyon kurulu seçerler. Alışveriş, ekonominin takibi, üyeler arası haberleşme, faaliyetlerin organizasyonu bu kurulun görevidir. Kurul konuya göre çeşitli  kültür, müzik, gezi vb. komisyonlar  oluşturabilir.

Sevgili Okurlar,

Esasen insan malzemesiyle, o insanların mantalitesiyle doğrudan alakalı bir örgütlenmeden bahsediyoruz. İşe başlamadan önce meselenin bu yönünü kendi aranızda, önce herkes kendine bakarak, enine boyuna, samimiyetle konuşabilmelisiniz. Bu örgütlenme bana göre ,  katılanların kapitalizmin kirlerinden  arınma sürecidir. Zor bir iş, başarının garantisi yok. Ama  mutlaka denemelisiniz.

Pardon, evet ben ,bunca nutuk çektim. Ben ne yapıyorum. Ben yıllar önce, Datça’nın Emecik köyünde burada anlattıklarıma inanmış görünen arkadaşlarımla, bir “Fil Mezarlığı”(1) kurmaya kalkıştım. Mülkiyet ve kazanç duygusu  bazı ortak adaylarında galebe çaldığı için yenildim. Ama siz emek harcayın, deneyin, arının lütfen.

Her komün müteşebbisine kalbi sevgilerimle…