Önce Taraf ’ta, sonra Radikal ’de okudum haberi: Christopher Hitchens ölmüş. Ardından Herald Tribune ’da daha uzun bir yazıya (“obituary”) rastladım.

Yaşı ilerledikçe insanın, “amiral battı” oynar gibi, tanıdıkları sağda solda isabet alıyor. Buradaki, değişik derecelerde yakın olduğum tanıdıkların böyle birer ikişer öbür tarafa göçmelerine, çaresiz, epey alıştım da, başka ülkelerden aldığım bu tür haberler hâlâ şok gibi geliyor. Paul Hirst bunların erken bir örneğiydi. Derken Fred Halliday, en yakın arkadaş olduğum oydu. Şimdi de Chris. Onunla ilişkim daha azdı; son yıllarında çoğumuzu çok kızdıran şeyler de yapmıştı. Ama bir “karakter”di. Üzülmemek elde değil.

1980 gibi bir tarihte tanışmıştık diye hatırlıyorum. Bir akşamNew Left ’in ofisine çağırmışlardı: İran’da “devrim”i yaşamış biri olanları anlatacak diye. Christopher da oradaydı, dinleyenler arasında. Anlatan da sonra, yakınlarda, buraya gelip ders veren Abbas Veli idi.

İkinci sefer Oxford’da karşılaşmıştık. Yazdı, havalar sıcaktı, onun için birinin bahçesindeydik. Christopher Kıbrıslı karısı Eleni Meleagrou ile geldi, ama henüz evlenmemişlerdi. Zaten evlilikleri çok uzun sürmemiş –sürmese de, iki çocuk yapmaya yetmiş.

Derken, seksenlerin ikinci yarısında, onun yolu İstanbul’a düştü. Telefon etti, buluştuk. Bir gün İstanbul’u bayağı köşe bucak gezdirdiğimi hatırlıyorum. Bundan epey zevk almıştı.

Amerika’ya gittiğini, yerleştiğini birilerinden duymuştum. Christopher gittiği yerde oturan bir adam olmadığı için bir iki kere daha, orada burada, karşılaştık. Kısa karşılaşmalardı bunlar. Daha yakından izleyenlerden “biraz tuhaflaştı” türünden bir şeyler de işittim, ama Christopher’a her zaman bu gözle bakılmıştır. Çok belirgin biçimde birey olduğu, öyle durduğu, öyle baktığı için kimse onu bir davanın tutarlı savaşçısı olarak görmemiştir. Nitekim, bir süre sonra Bush’un Irak seferini onaylayan fetvayı çıkardığını haber aldım. Bunun başlıca nedeni de İslâm’ı (ya da Humeyni-Usame kolunu) dünya için tehlikeli görmesiydi. Oysa Amerika’ya yeni yerleştiği dönemde baş düşmanı Kissinger’dı, Nixon’dı.

2007’deGod Is Not Great (Allah Büyük Değil) kitabını çıkardı. Bu kitap yarım milyon kadar satış yaptı. Ben alamadım ve okumadım. Ama Terry Eagleton’ın kitaba saldırısını okudum. Eagleton Reason, Faith and Revolution (Akıl, İman ve Devrim) adını verdiği bir kitapta, Chris’le birlikte, gene ateist bir kitap yayımlamış Richard Dawkins adında birine birlikte saldırmaktaydı. Saldırının dozu yüksekti. İki adamın adını birleştirip “Ditchkins” yapmıştı. Bu, “çukur akrabaları” gibi bir anlam taşır.

Bu kitabın önsözünde Eagleton Christopher’la tanıştıklarını, gençlik günlerinde ikisinin de radikal sol saflarında bir yerlerde olduğunu yazıyor. Kitabının eğlenceli ve sürükleyici olduğunu söylüyor; siyasi çizgi değiştirmesine de bir iki küçük taş atıyor (daha sonraki bölümlerde). Ancak, ben de onu bir “Althusser’ci” Marksist olarak (ilk kitapları öyleydi) tanıdığım için, bu kitabındaki Hıristiyanlık savunması da bana biraz tuhaf göründü. “Aynı yerdeyim” demesine rağmen, sanki onun durduğu yer de biraz değişmiş gibi geldi.

Neyse, konumuz Eagleton değil zaten.