Geçenlerde, Ömer Seyfeddin’in bir kitabına bir önsöz yazmam istendi. Yazdım. Bu münasebetle bir kere daha düşünmüş oldum, Ömer Seyfeddin üstüne. Aslında, şu yıllarda Türkiye’de yaşanan hayat bana pek unutturmuyor Ömer Seyfeddin’i.

Önsözü yazarken de kafamı kurcalayan konulardan biri, buydu, Ömer Seyfeddin’in gösterdiği dayanma gücünün kaynağıydı. Yazar ta 1920’de (epey genç yaşta ) ölmüş. Ama yaşıtları, çağdaşları arasında bugün de en çok okunanlardan biri. Neden?

İşte, birkaç gündür bir şeyler yazdığım (başka birçoklarının da yazdığı) şu Hocalı Mitingi oldu, örneğin. Orada, Ömer Seyfeddin’in ruhu herhalde vardı, yaşasa kendi de olurdu.. Türkiye’nin erken milliyetçilerinden olan Ömer Seyfeddin’in milliyetçi oluş tarzı bugün de devam eden “Türk Milliyetçiliği” üslûbu ile güzelce örtüşüyor, çünkü zaten bu “Türk Milliyetçiliği”ni biçimlendiren etkenlerden biri, bizzat Ömer Seyfeddin.

Ömer Seyfeddin edebiyat ortamına Selanik’te yayımlanan Genç Kalemler dergisiyle girer, orada adını duyurur. O ve az sayıda arkadaşı, dediğim bu milliyetçilik akımının bugün de süregiden rengini vermeyi başarırlar. Epey şaşırtıcı bir başarıdır bu. Ömer Seyfeddin önceleri Türkçe üstüne, dilde sadeleşme üstüne yazdığı yazılarla dikkat çeker. Bunlar pekâlâ akla yakın, ılımlı yazılardır. Yazar kendisi ırkçı olduğu halde, Türkçe üstüne aldığı tutumda, sonraki “Dil Devrimi”nin ırkçılığı ile kıyaslayacak bir şeyi yoktur. Zaten genel olarak Osmanlı kültürüne de böyle düşmanca tavır takınmaz.Eski Kahramanlar’da seçtiği tipler hep Osmanlı’dır. Yeni bir “Orta Asyalı-Türk” mitolojisi yaratmaya girişmez.

Asıl Ömer Seyfeddin, bizim tanıdığımız bu yazar , İtalya’nın Trablus çıkarmasıyla ortaya çıkar. Olayı izleyen sayıda Ömer Seyfeddin’i “makale” ile değil, “Primo” üstüne “hikâye”siyle görürüz. Burada açık bir ırkçılık vardır –Primo’nun geçirdiği değişimin “damarlarındaki asil Türk kanı”ndan başka bir açıklaması yok. “Anti-hümanist”tir (bu, dediğim “Türk milliyetçiliği” kolunun bugün de devam eden belli başlı özelliklerinden biri zaten). “Sosyal-Darwinist” olduğunun belirtilerini de görürüz. Bundan sonra Ömer Seyfeddin’in “düşman”ı “etnik köken” olarak hep değişecek, kimi zaman Bulgar, kimi zaman Ermeni olarak karşımıza çıkacaktır. Ama bu düşmanların karakteri pek fazla değişmeyecektir. Ayrıca, böyle kişilerin ağzından dökülen “Türk nefreti”ni, Ömer Seyfeddin bize, “ Siz de onlar hakkında böyle düşünmelisiniz” diye sunar.

Bu gibi özelliklere baktığım zaman, Ömer Seyfeddin’in bu “ideolojik” düzeyde, kendinden bunca yıl sonraki kuşaklarla diyalogunu sürdürmesi, onun başarısından çok, Türkiye’nin daha medeni bir milliyetçilik söylemi kuramamasının sonucu gibi görünüyor. Aynı şekilde bir fiziksel-askerî güç tapınması, Türk’ten başkasını sevmek günah olduğu için anti-hümanizm, onun yanısıra demokrasi, hoşgörü gibi, “kökü dışarıda” sayılan her türlü düşünceden nefret, mutlak bir haklılık ve üstünlük inancı, ayrıca, nesnel gerçeklik istenildiği gibi akmadığı için ona, nesnel gerçekliğe (ve öyle olduğunu söyleyenlere) öfke ve nefret.

Ömer Seyfeddin’in bütün hikâyeleri bunlarla dolu değil. Özellikle böyle olmayanları okuduğunuzda, usta bir “anlatıcı” olduğunu da görebiliyoruz. Kalıcı bir yazar oluşunda elbette bu “ustalığın” da bir payı var. Ama bu bir edebiyat yazısı olmadığına göre, şimdi o konulara girmeyelim.

Türkiye’de, edebiyat öğretiminde, Ömer Seyfeddin “kanon”un gediklilerinden biriydi, benim çocukluğumda. Bunun değişmiş olabileceğini hiç sanmıyorum. “Okutulmasın” falan demiyorum tabii. Ama okurken “eleştirel” bakabilme yeteneğini geliştirecek herhangi bir şey yapılıyor mudur? Eleştirel yetenek geliştirme hangi konuda yapılıyor ki burada yapılsın?