Haziran 2016 günü Türkiye ile İsrail arasında Roma’da yapılan ikili görüşmeler olumlu sonuç verdi. 2010 yılındaki Mavi Marmara olayından sonra durgunlaşan ikili ilişkiler artık normalleşme sürecine girebilecek. Türk ve İsrail başbakanları dün yaptıkları açıklamayla normalleşme sürecini başlattıklarını açıkladılar. Tabaktaki yemek aynı olmakla birlikte her bir Başbakan, açıklamayı yaparken, o yemeğin üzerine kendi beğendiği sosu ekledi.

İlişkilerin düzelmesi için Türkiye’nin ileri sürdüğü üç şart vardı: Özür dileme, ölenler için tazminat ve Gazze ablukasını kaldırmak.

Bu şartlardan ilk ikisi 2013 Mart ayında İsrail Başbakanı’nın Türkiye’den özür dilemesiyle yerine gelmişti. Üçüncü şartın yerine gelmesi ise sürüncemeye girdi. Çünkü İsrail, Gazze’de bir abluka olduğunu kabul etmiyordu. İsrail, Gazze’ye getirilen malları kontrol etmezse, terör eylemlerinde kullanılabilecek malzemenin de ülkeye girebileceğini ileri sürüyor, söz konusu malların kontrolünü gevşetmeye bu nedenle rıza göstermiyordu. Anlaşmadan sonra da bu tutumunda bir değişiklik yok. Yani Türkiye, Gazze’ye göndereceği malları Gazze’nin 30 km kuzeyindeki Ashod limanına gönderecek, İsrail makamları bu malları muayene edecekler, sakıncalı bulmadıklarının karadan Gazze’ye götürülmesine müsaade edecekler.

İki ülke arasında bir anlaşmaya varılmasını zorlaştıran iki konu daha vardı. Bunlardan biri Hamas’ın İstanbul’daki bürosunun kapatılması ve Hamas mensuplarının seyahat özgürlüklerine sınırlama getirilmesi, ötekisi de Mavi Marmara olayında rol alan İsrailli askeri personel hakkında Türkiye’de açılabilecek davalardı.

Türkiye, Hamas’ı bir terör örgütü olarak görmediği için İsrail’in Hamas’la ilgili isteklerini yerine getirmek istemedi. Ancak anlaşmanın metnine yansımamakla birlikte, Hamas’ın Türkiye’deki faaliyetlerinin İsrail’e tehdit teşkil etmesine izin vermeyeceği yolunda Türkiye, İsrail’e güvence verdi. İsrail’in bu güvenceyi yeterli bulduğu anlaşılıyor.

Davalar konusunda ise yaratıcı bir formül bulundu. Mavi Marmara saldırısında ölen Türk vatandaşlarının yakınlarının dava açamayacağı anlaşmaya konuldu. Bu maddenin dava açılması yollarını ne ölçüde kapatacağı hukuki bir sorun. Uygulamanın nasıl olacağını ileride göreceğiz.

Türkiye, bu adımları atmakla doğru olanı yapmıştır. Bu iradeyi ortaya koyan siyasileri ve müzakereleri yürüten profesyonelleri tebrik etmek gerekir. Yapılması gereken buydu. Yanlış olan Türkiye’nin Gazze ablukasının kaldırılmasında şimdiye kadar ısrar etmesiydi.
Bir başka yanlış da Türkiye’nin İsrail’i 8 milyon nüfuslu küçük bir ülkeden ibaretmiş gibi görmesi idi. İsrail diasporası, başta ABD olmak üzere, uluslararası kamuoyunu etkileyecek imkânlara sahiptir. Uluslararası medyada büyük gücü vardır. Hükümetimiz geç de olsa bunu kabullenmek zorunda kaldı.

Şimdi taraflar bir samimiyet testi ile karşı karşıyadırlar. Eğer bu testi başarıyla geçerlerse iki ülkenin önünde geniş işbirliği imkânları açılacaktır. Askeri sanayi alanında, Suriye konusunda ve Doğu Akdeniz’de yeni keşfedilen doğalgaz yatakları konusunda büyük fırsatlar vardır. Bu anlaşma başarılı olursa Türkiye, uzun zamandır yavaş yavaş içine gömülmekte olduğu yalnızlaşma politikasından çıkış yolları bulunduğunu da görmüş olacaktır. İsrail anlaşması bu yöntemin geçerliliğini kanıtlayabilirse en büyük hizmeti o alanda yapmış olacaktır.

Bu imkânların nihayet harekete geçirilebilmiş olmasını takdir etmekle birlikte, harekete geçirmek için neden bugüne kadar beklendiğini de sorgulamak gerekir.