Öteden beri savunduğum bir tezim vardır: Hanioğlu, o tezimin doğrulaması gibi yazıyor. Türkiye’de engüncel konunun tarih olduğunu söyler dururum. Çünkü biz, “modernleşme” dediğimiz sürece adım attığımızdan beri, 1) yığınla olmadık iş yapmış, suç işlemişizdir; ve 2) bunları gizlemek için de tarihyazımını çarpık çurpuk bir hale getirmişizdir. Sonuç olarak Türkiye’nin tarihi bir “karanlık sırlar” tarihi olmuştur: 24 Nisan 1915’te ne oldu, 1 Mayıs 1977’de ne oldu… “Ne oldu?” “Kim yaptı?”larla dolu bir tarih. Sicilinde Kennedy’ler, M.L. King’ler vb. bulunan Amerika bile bu konuda yarışamaz, boy ölçüşemez.

Bu durumlarda ne olduğunu ortaya çıkarmayıp tersine her türlü imkânı kullanarak üstünü örttüğümüz için, popüler hayal gücünün icadı “hortlak” bizim hayatımızda çok geçerli. Hamlet’in bir tek babası hortlamıştı, uğradığı haksızlık düzeltilmediği için. Burada onun gibi zincir şakırdatarak gezinen hortlaklardan dört beş Madame Tussaud açabilirsiniz –ama bizimkiler öyle uslu uslu durdukları yerde duramazlar, hortlak kuralları gereği gezinirler karanlık koridorlarda.

Bu beter tarihin tek sorunu da suikast, kıyım değil elbette. Bunların hepsi bir şey için yapıldı: ulus-devletin kuruluşu. Ama bu hedef için uğraşanlar, bu yapının harcında insan kanı kullandılar. Deniz kumlu betonarmeler depremlerde nasıl dökülüyorsa, insan kanlı kurumlar da dayanıklı olamıyor. Şu dönem, bütün dehşetiyle, o tarihle yüzleştiğimiz dönem. Yüzleşmekten kaçtıkça, şimdiye kadar yaptığımız gibi, göçen yapıdan çıkan korkunç görüntüler; üstüne yeni yalanlar atarak örttüğümüz sürece, ne düze çıkar ve kendine güvenen komplekslerinden arınmış bir toplum oluruz, ne de, tabii, hortlaklarımızdan kurtuluruz.

Şükrü Hanioğlu iyi bir tarihçi. “İyi bir tarihçi” demek, en azından benim dilimde, “çok olgu bilen adam” demek değil. Bildiği bütün bu olgular arasında nedensel bağlantılar kurabilen, dahası, bunu insanlığın genel gelişme doğrultusu çerçevesinde ürettiği ahlâkî değerlerle ters düşmeyen bir perspektif içinde yapan bir kişi demek. Şimdi Hanioğlu, Sabah’ta kendine oluşturduğu o kürsüde, bu son cümlede anlatmaya çalıştığım şeyi yapıyor. Bize olgu anlatmıyor. Seksenlerden beri şahsen tanıdığım Hanioğlu hâlâ genç bir tarihçi ve bilmediğimiz daha birçok olguyu bir yerlerden kazıp önümüze sereceğinden şüphem yok. Ama şu sırada yaptığı, o olgulardan çıkarsadığı genellemeleri açmak. Türkiye’nin yakın tarihinin iyi bir araştırmacısı; ancak dünyada ne olduğunu da biliyor; dolayısıyla Türkiye’nin bugün geldiği (isteyerek, istemeyerek geldiği) yeri bir geniş yelpaze içinde değerlendirebiliyor. Dolayısıyla da Türkiye üstüne, evrensel bir ses çıkararak konuşabiliyor. Belki bu “evrensel” dile çok alışık olmadığımız için, “Yahu, şurada adamın biri şunları şunları söylüyor” diyen yok. Belki, o dili iyi anlamasak da, sonuçlarının nerelere vardığını iyi bildiğimiz için o söylenenleri de “unutma”nın güvenilir karanlığına gömmek üzere yokmuş gibi davranıyoruz.

Hanioğlu, iyi tarihçi olduğu için çok güncel. Ne var ki, bunun nasıl bir güncellik olduğunun da pek farkında değiliz. “O cephede mi, bu cephede mi?” “Yandaş mı, çağdaş mı?” Tartışmanın bu türlüsü, aslında statükonun devamına katkıda bulunmaktan gayrı bir şey getirmiyor. Dolayısıyla o da süregiden iktidar kavgasının bir kamuflajından ibaret.

Hanioğlu ise gerçek sorunlardan söz ediyor.