Bu kadar. Kupkuru bir cümle: Kemal Daysal öldü.

İçinizden kimilerinin “O da kim kuzum” dediğini duyar gibiyim.

Kimilerinin de yüreğinin burkulduğunu, gözlerinin ıslandığını, içten bir acıyı seslendiren iç çekişini görür gibiyim...

Bense “Yazdıklarımı iyi seçemeyişim nedendir acep? Bilgisayar ekranı mı buğulandı, benim gözler mi” gibi sorularla oyalanıp kederimi “Daysal yöntemi” ile hafifletmeye çabalamaktayım.

*    *    *

Beş gündür Türkiye’de değildim. Yokluğumda CHP Kurultay’ı toplanmış, “ulusalcı kanat” denmeyi hakedenler açık ara ile yenik düşmüş. Hocalı cankırımını protesto etme bahanesinin ardına saklananlar Taksim Meydanı’nda toplanıp kurt ulumaları işliğinde ırkçılık tarihine yeni bir sayfa eklemiş; Hocalı’da ölenlerin bile kemiklerini sızlatacak bir utancı “başarı” ile kotarmışlar. Eğitim sisteminde kızları okuldan kurtaracak AKP manevrası ile Galatasaray – Beşiktaş derbisi aynı günlere denk düşmüş; “4+4+4 mü iyidir yoksa 4-4-2 taktiği ile mi oynamak mı” bir arada tartışılır olmuş. Kar yine başlamış.

Yani her biri keyifle yazılacak bir dizi olay bu beş günde olup bitmiş. Yazıya oturulmuş. İlk satırlar yazılırken telefon çalmış. Çok eskilerden, çok iyi bir yol arkadaşı, Bektaş Avşar, hıçkırıklarını zor tutarak kara haberi ulaştırmış: “Aydın, bil istedim, Kemal Daysal öldü. Ben yeni ameliyat oldum, kalkamam, cenazeye gidemem. Cenaze bugün Ceyhan’da kaldırılacak. Bil istedim...”

Bildim... Yazdığım üç beş satırı çöpe attım.

Kemal Daysal’ı yazacağım...

*    *    *

Kemal Daysal’ı yazıyorum. Oysa yediği içtiği ayrı gitmeyen, sık sık buluşan bir arkadaşlığımız yoktu ve olmadı.

Tanıdığımda DİSK’te yöneticiydi. DİSK’i DİSK yapan kadroların ikinci kuşağındandı. Kurucu kuşağın sendikal bilinci ağır basıyor; “Sarı sendikacılık”a karşı “devrimci sendikacılık”ın bayrağını taşıyor ve yükseltiyorlardı. Kemal Daysal’ın kuşağı ise sendikal bilinci siyasal bilinçle tamamladı. Gençtiler ve ataktılar. Türkiye’de işçi sınıfının en zorlu ve... Ve evet, en “şanlı” günlerini yaşatan kuşaktandılar.

Türkiye’de sosyalist hareketin de en canlı, en umutlu günleriydi. Daysal’ın da içinde yer aldığı ekip çok farklı siyasal akım ve çizgilerin birbirleriyle kıyasıya yarıştığı o günlerde DİSK gemisini Türkiye Komünist Partisi (TKP) iskelesine yanaştırdılar ve halatları sağlam bağladılar.

DİSK’in sosyalist soldaki partilerden “biri” ile bu kadar sıkı ve organik bağlar kurmasınının çokça ve sertçe eleştirildiği günlerdi. 2012 Şubat’ında ölümünün ardından Kemal Daysal için bana “Yazmalısın” dedirten, gözlerimi ıslatan ve yüreğimi burkan konuşma da o günlerdeydi:

- Partinin Türkiye Komünist Partisi olması, olmaması umurumda değil Aydın. Ben bu partiye programını bile doğru dürüst okumadan girdim. Çünkü uluslararası komünist hareketin kabul edilmiş bir örgütünün çatısı altında  olmak ve var gücümle onun güçlenmesi için çalışmak ise benim çok umurumdur ve ödevimdir...

Bugün, çoğu o günlerde ya doğmamış ya bebek yaşta olanlara bu cümleler bir anlam taşımayabilir. Dünya komünist hareketinin darmadağın olduğu, dünya sosyalist sisteminin çöktüğü şu günlerde Daysal’ın aktardığım görüşleri “Eeee, n’olmuş yani” gibisinden bir dudak büzmesiyle de karşılanabilir.

Ama 1970’li yıllarda Türkiye solunda bu mantık, bu siyasal tercihin “nedeni” önemliydi ve anlamlıydı. Benim için daha da önemlisi, o günlerde bir TKP üyesinin, Kemal Daysal’ın, “Ben TKP’ye değil, Dünya komünist hareketine katıldım ve beni ilgilendiren de bundan ibarettir” demesi, diyebilmesidir. O günlerde böyle konuşan birinin “istenmeyen adam” ilan edilmesine kimse şaşmazdı. Ama böyle konuşabilen birine epey kişi şaşardı.

Bunu niye önemsediğimi, niye bu kadar ayrıntılı aktardığımı genç kuşaklara anlatmak için  25-30 Tırmık yazmak gerekir ve yine yetmeyebilir. O yüzden sadece bilinsin istedim.

O kadar...

*    *    *

Sonra 12 Eylül geldi. Kimilerine hapishane, işkence yolu göründü. Benim gibi ve Daysal gibi paçayıkıl payı kurtaranlar içinse siyasal göçmenlik yılları başladı. Ben Almanya’da, o Fransa’da. Ben Frankfurt’ta, o Paris’te...

Frankfurt Avrupa’nın hava demiryolu trafiğinin merkezidir. O yüzden yolumuz çok kesişti. Daysal’ın kıskanılası mizah ve kara mizah duygusu ile o günlerde tanıştım. “Türkiye’ye dönünce Kemal Daysal anekdotları diye bir kitap yazacağım” dedim. Güldü, “Öyleyse bir tane daha anlatayım. O kitaba iyi gider” dedi ve anlattı.

Epey kıdemli bir siyasal göçmen olmasına rağmen Fransızcayı öğrenememişti. O bu durumu “Hemen hemen hiç”  diye tanımlıyordu. Ancak “Mösyö, parle vous français” (=Bayım, Fransızca biliyor musunuz) cümlesini mükemmel, bir Parisli kadar aksansız söylemeyi öğrenmişti. Almanya’ya yolu düştüğünde karşısındaki Alman’a kendinden kesinlikle emin bir edayla soruyordu:

- Mösyö parle vous français?

Mükemmeliyetçi Almanlar anadili konuşmuyorsa bu soruyu “Yazık ki hayır” diye cevaplar. Daysal fırsatı kaçırmaz, “Ah bir bilseydiniz şakır şakır konuşurduk ama ne çare...” diyen ve garibim Almanı küçümseyen bir gülücüğün ardından “Tarzanca”ya geçip işini hallederdi. 

Frankfurt aktarmalı bir tren yolculuğunda Frankfurt tren garının hangi peronundan, hangi trene bineceğini çıkaramamış aynı numaraya başvurmuştu:

- Mösyö parle vous français?

Alman tren görevlisi oyunu bozdu, “Evet, buyrun” deyiverdi. Daysal saniye sektirmedi, adamın elini sıktı ve katıksız bir Türkçe ile cevap verdi:

- Valla kardeş tebrik ederim, ama sahiden tebrik ederim yani...

*    *    *

Kemal Daysal, benim sohbeti keyifli, bilinci duru, yüreği hem yufka hem sert yol arkadaşım, bak, yazıyı ne sulu gözlü, ne somurtuk bitirdim. Tam senin istediğin gibi oldu. Dün gittiğin yerde okuyunca gülümseyeceksin, biliyorum. Seni böyle andığım için bana keyifle göz kırpacaksın, biliyorum. Kederimi “Daysal yöntemi” ile hafiflettiğimi anlayacaksın, biliyorum...

Yeniden buluşacağımız güne kadar hoşçakal...