Siyaset heyecanlı bir tempoda yürüyor. Heyecan bir duygudur, başka duyguları da açığa çıkartır. Siyasî rekabetin kişiselleşmiş duygusal tonlamaları kalın bir tortu tabakası oluşturup, nesnel şartları ve derin-kalıcı izleri saklıyor. Aslında kişiler ve kişilikler bu duygusal tonlamalar altında bize sınırlar çiziyor. Olacakları, mümkün olanı göstermiyor; tersine imkânsız olanlar hakkında fikir veriyor.,

Davutoğlu, bir Erdoğan değil. Erdoğan, borsada işlem gören bir anonim şirketin çoğunluk hissesini elinde tutan en büyük ortağı; Davutoğlu ise CEO’su. Halka açık bir şirketin patronu ile CEO arasındaki ilişkiyi hisse senedi sahipleri belirler. Davutoğlu bu görev için parlak bir isimdi; şirket kazandırmaya devam ederse patron sesini çıkartamaz. Öbür taraftan şirketin başarısı CEO’nun bağımsızlığına bağlı. Müdahaleler altında istediği gibi yönetemeyen bir CEO’nun başarı şansı yok.

Davutoğlu AK Parti hükümetlerinin başından itibaren politikaları üzerinde ağırlığı olan bir teorisyendi. Modernleşme döneminde Osmanlı ordusunda iki tür subay vardı: Mesleğe nefer olarak başlayıp, gösterdiği yararlılıkla paşalığa kadar yükselen okuması-yazması olmayan “alaylı” subaylarla, Harbiye’den yetişme, sevkü’lceyş bilen, bir topun namlusunun sinüs ve kosinüsünü hesaplayabilen eğitimli subaylar. Erdoğan çekirdekten yetişme bir alaylı, Davutoğlu ise çok iyi eğitim almış ve eğitim vermiş bir mektepli. Biri sezgileri ve içgüdüleriyle hareket ederken öbürünün zihninin gerisinde mutlaka sistemli bir teori işliyor. Bu teori Erdoğan’ın başında bulunduğu partinin ve iktidarın arkasında zaten duruyordu; şimdi sahibi doğrudan pratiğini de ilk elden yapacak.

Davutoğlu isminin ilan edildiği toplantıda yaptığı teşekkür konuşmasında “12 yıllık restorasyon hareketi”nin devam edeceğini söyledi. Erdoğan “restorasyon”un ne anlama geldiğini, yaptığı işin bir restorasyon işi olduğunu -bu tabiri bugüne kadar hiç kullanmadığına göre- bilmiyor olmalı. Kuvvetli siyasî tarih bilgisi olmayan ve bu tabiri eski eserlerin onarılması olarak anlayan AK Parti kurmayları da Davutoğlu’nun muradını anlayamaz. Fransız Devrimi’ni, Napolyon Savaşları’nı sonrasında Avusturya şansölyesi Metternich’in mimarı olduğu Avrupa Uyumu’nu ve 1815’ten 1848’e kadar devam eden dönemin Restorasyon Dönemi olduğunu bilmeden, Davutoğlu’nun uzmanı olduğu alana ait bu kavrama ne anlam yüklediğini ve dolayısıyla Türkiye’ye nasıl bir yön tayin ettiğini çözemezsiniz. “Van minits”in karşısına “restorasyon”u yerleştirmek, Erdoğan-Davutoğlu farkını anlamak için size bir fikir verebilir. Biri tesadüf eseri yerine oturmuş bir meydan okuma, öbürü ise teorik bir çözümlemenin ve sistematik bir düşüncenin ürünü. Devlet restore (ihya) edilecek. Peki nasıl ve neye göre? Bu soruların hepsinin cevabı yeni Başbakan’ın zihninde mevcut.

Teorik düşünce her zaman başarılı sonuçlar vermez. Tarihi filozoflar değil politikacılar yapar; her iki nitelik nadiren aynı kişide bir araya gelir. Davutoğlu’nun bugün adı bile unutulan “sıfır sorun” politikasına bakarak onu peşinen mahkum edenler, belki de Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’yı hatırlamalı. Tarihçiler der ki, padişah kellesini almasaydı, Viyana bozgunu sonrası devletin girdiği muhatarayı düzeltecek olan yine oydu. Bin yıllık bir devletin restorasyonunda bu örnekler yabana atılmamalı.

Duygusal travmalar unutulur, kırgınlıklar geride kalır. Bugünün keskin düşmanlıkları Erdoğan’ın iktidar tekeli oluşturma ve otokratik bir düzene geçme çabalarının ürünüydü. Yürümeyen yolsuzluk soruşturmaları ve bu soruşturmaları engellemek için uydurulan “paralel devlet hayaleti”, Erdoğan’ın niyetlendiği ama başaramadığı bu otokrasinin finans ayağının ürünleri. Davutoğlu Erdoğan için bu otokrasiyi “restore” eder mi? Davutoğlu’nun restorasyondan anladığı çok farklı. Peki, Davutoğlu kendi otokratik yönetimini oluşturabilir mi? Davutoğlu’nun çok iyi bildiği siyasî realizm, bu ihtimalin imkânsız olduğunu söylüyor. Yakın dönemde siyasette çok ortaklı bir şirketin çoğunluk hissesi olan patronu ile CEO’su arasındaki ilişkiyi takip edeceğiz. Bu ilişkinin biçimini iki taraf değil, piyasa beklentileri belirleyecek.