İslam bilgini Fethullah Gülen Hocaefendi'nin fikirleri ve esin kaynağı olduğu Hizmet Hareketi üzerine Batılı araştırmacılar tarafından kaleme alınan kitaplar çoğalıyor.

Bunlardan biri, İsveç'in ikinci büyük kenti olan Göteborg'daki Dünya Kültürü Müzesi'nin yöneticilerinden Klass Grinell'in “Islam och Jag / İslam ve ben” (Sekel, Lund 2011) başlığıyla yayımlanan kitabı. Kitabın genişletilmiş İngilizce çevirisi de bu yıl “Reflections on Reason, Religion, and Tolerance: Engaging with Fetullah Gülen's Ideas / Fethullah Gülen'in Fikirleriyle Karşılaşma: Akıl, Din ve Hoşgörü Üzerine Düşünceler” (Blue Dome, New York, 2015) başlığıyla yayımlandı; Kuzey Avrupa Gülen Enstitüsü'nün 25 Nisan 2015 günü Göteborg'da düzenlediği seminerde Avrupalı ve (aralarında benim de olduğum) Türkiyeli katılımcılar tarafından tartışıldı.

Grinell, bir fikirler tarihi doçenti. 1990'larda, İsveçli turistlere rehberlik yaptığı öğrencilik yıllarında geldiği Türkiye'de Hizmet Hareketi'yle tanışıyor. Gülen'in İslam yorumuna merak salıp, onun görüşlerini İngilizce çevirilerinden okuyarak öğreniyor. Kitabını özellikle dikkate değer kılan, dünyanın en sekülerleşmiş, yani dini inançlardan en uzaklaşmış toplumlarından biri olan İsveç'ten, hayli seküler bir bakış açısına sahip bir aydının İslam'a bakışını yansıtıyor oluşu.

Grinell, çoğu Batılıdan farklı olarak şunların iyice farkında: İslam bir siyasi ideoloji değil, bir dindir; İslamcılık ile özdeş de değildir. İslam'ın baskı, şiddet, hoşgörüsüzlükle eşitlenmesi baştan aşağı yanlıştır. Müslümanların çok marjinal bir kesimini oluşturan radikal İslamcılar her nasılsa İslam'ın Batı'daki imajını gaspettiler. Gerçek şu ki İslam, tarihi boyunca esas olarak barışçı ve hoşgörülü bir inanç oldu. Bütün dinler gibi İslam'ın da çok farklı yorumları var; diğerlerinde olduğu gibi İslam'da da farklı görüşlere destek bulunabilir. Dünyamızda etkili olan düşünürler sadece Batılılar değildir. Aralarında Müslümanlar da vardır ve Fethullah Gülen bunlardan çok önemli biri. Onun telkinleri dünyada milyonlarca insanı sosyal çalışmalara, okullar açmaya ve kültürler arası diyaloğu geliştirmeye yönlendirmekte. Eğer giderek daha çok kişi Gülen'i (ve İslam dünyasındaki köktenci olmayan öteki düşünürleri) tanıyacak olursa, İslam Batı'da daha büyük bir anlayış ve kabul görebilir.

Grinell aynen şöyle yazıyor: “İslam'ı seviyorum. İslam'da birçok güzel, ilginç ve heyecan verici gelenekler ve uygulamalar buluyorum. Tabii ki İslam toplumlarında da hayli otoriter eğilimler, erkek egemenliği, içe kapanıklık ve kendinden hoşnutluk var. Yine de İslam'ın olumlu gücüne, sosyal gelişmenin hayati bir parçası olabileceğine inanıyorum… Her ne kadar sekülerleşmenin ve kentleşmenin bizleri, ait olma ve güvenme ihtiyacını dile getirmemizi sağlayan güçlü sosyal ritüellerden ve benzer araçlardan yoksun bıraktığını düşünüyorsam da, kendimi hâlâ solda ve eleştirel teoriye bağlı görüyorum. Hayatımda ve toplumumuzda nasıl bir rol oynayabileceklerini ve oynamaları gerektiğini anlamak için dinsel bakış açılarını dürüst bir şekilde öğrenmeye çalışmak, benim için son derece önemli oldu.”

Nisan 2014'te gittiğim Göteborg'da Grinell ile tanışıp sohbet etmiş, hediye ettiği kitabını okumuştum. Daha önce hiç tanışmadığım bu İsveçli aydınla hayli benzer bir anlayışa sahip olduğumuzu görmek beni sevindirmişti. İkimiz de hayli seküler bir altkültürden geldiğimiz halde, edindiğimiz tecrübeler ve bilgiler ışığında dinin toplumların hayatındaki önemli yerini kavramış; köktenci olmayan din yorumlarının oynadığı pozitif rol konusunda görüş birliğine varmıştık... Grinell'in kitabı Türkçeye de çevrilmeli.

Bütün okurlarımın Ramazan Bayramı'nı kutluyorum.