Trump, BM konuşmasında alenen “küreselleşmenin sonu”nu ilân etti. Küreselleşme âşıkları buna yazıklanabilirler. Ama “güzelleme” ile “yazıklanma”, bir olguyu anlamak istememe isteğini yansıtmaktan başka bir işe yaramaz.

Evvelâ şunu bir kaydedelim: Trump’in “küreselleşmenin sonunu” îlân eden konuşması târihsel bir değer taşır. Trump’ın çıkışını, 1980’lerin sonuna doğru, M.Garbaçov’un dillendirdiği manifestolarla eş değerde olduğunu düşünüyorum. Garbaçov, sosyalizmin “kıblesi”nden îlân etmişti sosyalizmin çöküşünü. Trump ise küreselleşmenin sonunu yine onun “kıblesinden” îlân etti.

Farklardan birisi şu: Garbaçov bunu dolaylı söyledi. Yeni devir olarak adlandırdığı “Glasnost” ve “Perestroika” kavramları, yeni bir sosyalizmin inşâsını vaad ediyor gibi görünse de, aslında reel sosyalizmin sonuna işâret ediyordu. Trump ise tam bir Mid-West kabalığıyla , lâfı dolandırmadan apaçık bir dil üzerinden yaptı yapacağını..

İkinci farkı ise şurada görüyorum: M.Garbaçov, sosyalizmin sonunu îlân etmekten, muhtemelen muzdarip olmuştu. Hâlbuki Trump, küreselleşmenin sonunu îlân ederken âdeta hınç çıkarmanın verdiği zevkın doruğuna çıkıyordu.

Aslında Trump’ın, meşrepleri ne kadar farklı olsa da; aklı başında insanların çoktan farkında olduğu bir “mâlûmu îlâm ettiğini” söyleyebilirim. Tıpkı daha 70’lerin sonunda, husûsen Afganistan’ın işgâli üzerinden, Sovyetler Birliği’nin çöküşe girdiğini görmüş olmak gibi bir şey bu… Dahası da var: Aslında Trump’ın küreselleşmenin sonu olarak okuduğu, “bindiği dalı” kesmesinden başka bir şey değildir. Yâni, “Merd-i Kıptî’nin şecaat arz ederken sirkâtin söylemesi” gibi, küreselleşmenin sonunu dile getirmek, bir başka seviyede ABD Hegemonyası’nın sonuna işâret etmektir.

Sovyet nüfûzunun-hiçbir zaman hegemonik bir kıvâma ermedi- çöküşü ile ABD Hegemonyası’nın çöküşe geçmesi arasındaki zaman dilimi, târihsel mânâda kolayca ihmâl edilebilir kadar kısadır. Ben ilki için Afganistan’ın işgâlini milât olarak görmeyi tercih ederim. 1956 Macar İsyânı, ve 1968 Prag Baharı krizin öncü ataklarıydı. Ama 1979’daki Afganistan işgâli bunu ölümcül bir seviyeye taşıdı. tıpkı bunun gibi; 1965’de Vietnam’ı işgâl etmesi ABD Hegemonyasının geçirdiği ilk spazma îşâret eder. Ama ABD açısından ölümcül süreç, yine dünyânın damına tırmanması; yâni NATO şemsiyesi altında 2001 Afganistan işgâl etmesine oturuyor. 2003 Irak işgâli, sürecin derinleşmesine işâret ediyor. Hâsıl-ı kelâm; “1968”e “1965”, “1979” a ise “2001” denk geliyor.

Trump’ın konuşması, 1989’da Duvar’ın Yıkılmasıyla Batı’nın yaşadığı zafer sarhoşluğunun da bir yanılsamadan îbâret olduğunu gösteriyor. Bunu müteaddit defâlar yazdım. 20.Asrın, ki ne kadar güdük ve kısa bir asır olduğunu çok sık getiririm; tek tipik niteliği, târihte ilk defâ bir Dünyâ Düzeni doğurmasıdır. Birleşik Krallık Hegemonyası bir Dünyâ Düzeni kurmadı. Geçici barış dönemleri, meselâ 1871-1914 arasındaki Belle Epoque Dünyâ Düzeninin bir fonksiyonu değildi. II.Genel Savaş sonrası başlayan ABD hegemonyası ise bütün kurum, kuruluş ve normlarıyla bir Dünyâ Düzeni kurdu. Belki de kurmak zorunda kaldı. Sovyet Bloku, Çin, AB, hattâ anti-emperyalist anti-kolonyalist savaşların ürünü olan Bağımsızlar ve Bağlantısızlar, meşrepleri ne olursa olsun fark etmez, cümle sistem-karşıtı oluşumlar bu düzene ideolojik îtirazlar yöneltseler de, aslına bu hegemonik düzenin birer parçasıydılar.

Ezcümle; meselâ 1989’da Sovyet Sisteminin çökmesi, çok daha büyük krizin, ilk perdesi; yâni Dünyâ Düzeni’nin bütünüyle çöküşe geçtiğinin alâmetiydi. Batı bunu okuyamadı. Kendi zaferi sandı. Küreselleşme kâh bu okuyamamanın göstergesi; kâh bu boşluğu tek taraflı bir fırsatçılığa çevirme ihtirasıydı.. Ekonomizm , teknolojizm ve tüketim ideolojisi üzerinden kendisini şişirdi. 2008 Krizi bu içi boş yatırımların sonunu getirdi. ABD ideolojisini inşâ ettiği şeyi çöpe atma karârı verdi. Aslında kendisini çöpe atmaktan farksızdır bu.. Artık ABD Yüzyılı’nın Sonu tezlerini biraz daha fazla ciddiye alıyorum.

Yazdıklarım kehânet denemesi gibi görülmesin. Antonio Gramsci’nin yerindeki kavrayışıyla, “hegemonya” çift taraflıdır. Bir tarafta gücünü biriktirir ve onu hissettirir; ama daha büyük yatırımını güç kullanmayı düşük bir ihtimâle taşıyan zihniyet dünyâsına yapar. Yâni gücünü geriye çekerken, gücünün tanınmasını sağlayan bir rıza çoğunluğu sağlar. Gücü, onu kullanmasından değil, kullanma ihtimâlini geriletirken bile dünyânın unsurlarını güdümleme kapasitesini sürdürebilmesinden gelir. Her güç kullanımı, veyâ güç kullanımının sıklaşması hegemonik bir kaybın delilidir.

Dünyâyı ABD’den ibâret gören; geri kalan dünyâyı kim olduğuna ve gözünün yaşına bakmadan aşağılayan bir siyâsal kafa ABD’yi idâre ediyorsa ABD hegemonyası artık çöküştedir. Duvar’ın Yıkılması’nın ardında hegemonyasını sürdürmek için seferber ettiği kavramdı küreselleşme. Trump’ın bu balonu patlatması, ABD Hegemonyası’nın sonuna delâlet eder. Sâdece ABD’den ibâret bir ABD yokolmaya evrilen bir ABD olabilir ancak.. Eğer onu toptan yok etmek değilse niyetiniz; donanımınız ne olursa olsun kaba güçle dünyâya hâkim olamaz, onu yönetemezsiniz..