Bu yıl gelişen ülkeler için zor geçecek. Daha yılın ilk işgününden başlayarak hisse fiyatlarında çöküşler başladı. Çin, ilk işgününde yüzde 6,9 oranında düşen hisse senedi piyasasında işlemleri durdurmak zorunda kaldı. Ertesi gün devlet fonlarının hisse senedi alımına geçmesine rağmen fiyat düşüşü durmayınca işlemler yine durduruldu. Tabii Çin’de başlayan bu yeni hisse fiyatı gerilemesi kategorik olarak gelişen ülkelerin para birimlerinin hızla değer kaybetmesine neden oldu. Bu arada İran ve Suudi Arabistan arasındaki gerilim mevcut olumsuzluğa katkı yaptı. Ve yeni yılın ilk üç işgününde Türk parasındaki değer kaybı yüzde 3’ü buldu. İşte bu yılın ilk günlerinde başlayan bu olumsuz gelişmelerin bütün yıl boyunca etkili olacağı beklentisi yaygınlaşmaya başladı.

Bildiğiniz gibi; Amerikan Merkez Bankası’nın kısa vadeli politika faizlerini artırması gelişen ülkelerde büyüme hızını yavaşlatacak. Özellikle Çin’in büyüme hızının yavaşlaması ile petrol ve emtia fiyatlarının düşmesi yükselen ülkeleri bu yıl zora sokacak. Çünkü gelişen ülkelerin dış borçları yükselen faizler ve düşen emtia fiyatları nedeniyle ödenemez hâle gelecek. Bu konuda Harvard Üniversitesi Kennedy School of Government’dan Carmen Reinhart, Project Syndicate’te yazdığı “A Year of Sovereign Defaults?” başlıklı yazısında “tarihî perspektiften bakıldığında gelişen ülkelerin bu yıl krizler yaşayacağını” ileri sürüyor.Reinhart’ın dış borçlar konusunda uzman bir iktisatçı olduğunu hemen belirtelim. Kenneth Rogof ile birlikte yazdığı “This Time is Different” kitabı bir başyapıt olarak kabul edilmişti.

GİZLENMİŞ DEVLET BORÇLARI TUTARI 839 MİLYAR DOLARA ULAŞTI

Bu kısa açıklamanın ardından gelelim gizlenmiş borçlara…

Dün Financial Times gazetesinin manşetinde “800 milyar dolarlık ülke borcunun kamufle edildiği” duyuruldu.

Peki, ne anlama geliyor kamuflajlı borçlar?

Şu anlama geliyor; bu türden dış borçlar ülkelerin kamu maliyesi hesaplarında görünmüyor. Bu tür borçlar üçüncü partiler üzerinden yapılıyor, dolar ve diğer sağlam para birimleri üzerinden çıkartılıyor. Örneğin Rusya, Hindistan ve Çin gibi gelişen ülkelerin kamu borcu/ milli gelir oranı küresel standartlara uygun görünüyor. Ama kamufle edilip, üçüncü partiler üzerinden çıkartılan bono ve tahviller dikkate alındığında borç yükü görünenin epeyce üzerine çıkıyor. Ve son 12 ayda bu türden borçların hızla arttığı belirtiliyor. Yine JP Morgan ve Bond Radar’ın en son verilerine göre; gelişen ülkelerin kamuflajlı borç tutarı 2015 sonunda 839 milyar dolara ulaştı. İşte bu borçlar şimdi sorun yaratabilir. Gelişen ülkelerin pek çoğunda, Meksika’dan Brezilya’ya kadar bu tür kamuflajlı borçlanmanın yapıldığı ileri sürülüyor.

Peki, niye anlattık bütün bunları?

Şundan anlattık; gelişen ülkelerin sözkonusu 839 milyar dolarlık gizlenmiş borçları ödenmesinde artan faizler ve düşen emtia fiyatları nedeniyle sorun çıkacağa benziyor. Tabii sorun çıkarsa Türkiye de bundan kategorik olarak etkilenecek. Çünkü Türkiye’de devletten ziyade özel sektörün kısa vadeli dış borcu epeyce yüksek. Anlayacağınız karşımıza küresel düzeyde gizlenmiş devlet borçları diye yeni bir sorun daha çıktı.

[email protected]