Cumhurbaşkanı Erdoğan yeni anayasa ve başkanlık tartışmasını gündemin merkezine taşımaya yönelik önemli bir çıkış yaptı. Erdoğan’ın yönetim rejimi olarak başkanlık tercihini kamuoyu zaten biliyor. Bilmediğimiz, AKP’nin örgütsel ağından başlayarak en kenardaki seçmenine kadar genişleyen büyük toplumsal alanda bu çağrının nasıl bir karşılık bulduğu.

İçinde bulunduğumuz andaki kamuoyu algı ve tercihlerinin sabit kalmayacağı; tartışma sürecinde yeni etkileşimler, kaymalar ve/veya kemikleşmeler oluşacağı da açık.

Kişisel izlenimim şudur: Bugüne kadar bu tartışmanın içinde yer alan ve başkanlık sisteminin yararları üzerine söz söyleyen aktörler, AKP seçmenleri de dâhil toplumun çoğunluğu üzerinde ikna edici bir etki yaratamadılar.

Bunun bir dizi nedeni olduğu düşünülebilir.

Birincisi; Erdoğan dâhil, başkanlık savunucuları, sistemin yararları üzerine ne söylerlerse söylesinler, başkanlığın,” bir siyasi kişilik olarak Erdoğan’ın yönetsel yetkileri ve otoritesinin aşırı biçimde güçlenmesi anlamına geldiği” algısının önüne geçebilecek bir etki yaratamadılar.

Erdoğan’ın siyaset tarzına, liderlik özelliklerine çok güvenen ve neredeyse sınırsız yetkilerle donatılmasının yararına inanan bir kesim olduğunu kabul etmek gerekir elbette. Fakat bu kesimin, bırakalım yeni bir anayasaya meşruiyet kazandırmayı, AKP’yi iktidara taşımaya dahi yetebilecek bir çoğunluk oluşturmadığını söylemek yanlış olmaz. Başkanlık tartışmalarının damga vurduğu ve Erdoğan’ın ısrarla yoğun olarak sahada kalıp kampanya yürüttüğü Haziran seçimlerinin sonuçları ortada. Kamuoyu ve tüm siyasal aktörlerin ortak kanısı, seçimlerden sonra başkanlık tartışmasının gündemden düşmüş olduğuydu.

Kasım seçimlerinde elde edilen büyük başarı, kapanmış gibi gözüken konuyu yeniden canlandırdı. Fakat unutmamak gerekir ki Kasım seçimleri toplumsal endişelerin tırmandığı, kaos algısının güçlendiği bir konjonktürde yapıldı ve seçim tartışmaları içinde başkanlık konusu neredeyse hiç anılmadı. Haziran’da uzak kalan AKP seçmeninin Kasım’da sandığa ve partisine geri dönmesini “başkanlık sistemine onay vermek” olarak okumak herhalde pek inandırıcı olmayacaktır.

Başkanlık teklifinin büyük sayıları bugün için çok heyecanlandırmıyor olmasının ikinci bir nedeni, başkanlığı desteklemesi beklenebilecek kesimlerin son 13-14 yıl boyunca izlenen siyasetlerin sonuçlarından duyduğu memnuniyet ve tatmin olabilir. Anılan dönemi bir kayıp olarak algılayan muhaliflerin zaten başkanlık konusundaki algıları ve tercihleri çok belli. Fakatkazanan tarafta olanlar elde ettiklerini bugün değiştirilmesi teklif edilen siyasi rejim içinde elde ettiler. Sistemde ağır bir tıkanma, bir çöküş, elde edilen ne varsa uçup gitmesi riski taşıyan bir kriz algısı olmadıkça insanlar o güne kadar tatminkâr sonuçlarını gördükleri bir sistemin değiştirilmesi çağrısına büyük bir heyecanla koşmazlar mantıken. “Sistemi değiştirirsek her şey bugüne kadar olduğundan da iyi olacak” söylemi istenildiği ölçüde kulakları yakalamaya yetmez. Hele ki o çağrının içinde “denetim dışı aşırı bir güç yaratılabileceği” tınısı varsa…

Özetle, Türkiye toplumunun yeni dönem kazananları da dâhil çoğunluğu, parlamenter sistemin mutlaka değiştirilmesi gerektiğini düşündürten tecrübeler yaşamış; ondan soğumuş, sıdkı sıyrılmış, değil. Fakat örneğin askeri dönemlerde, -özellikle de 12 Eylül darbesinde- parlamenter sistemin çöktüğüne inanarak darbeyi desteklese de ve kendisini çatışmadan, ölümlerden, yokluklardan kurtaracağına inansa da  “güçlü iktidarın” ne anlama geldiğini de bilen bir hafızaya sahip.

Bu yazıya bu kadar sığabildi. Henüz durum tespiti yapıyoruz.

Sıra “yerli anayasa/ithal anayasa” ayrımına da gelecek…