ABD önderliğinde Batı ve Arap ülkelerinden oluşan koalisyon güçlerinin, IŞİD terör örgütünü, Irak ve Suriye’de işgal ettiği topraklardan çıkartmak için başlattıkları operasyonların üzerinden neredeyse 4,5 ay geçti.

Türkiye halen bu koalisyona aktif katılım konusunda -uzun vadeli eğit donat projesini bir kenara bırakırsak- henüz karar vermiş değil. Ankara, kendisine doğrudan tehdit oluşturan, dolayısıyla ön saflarda yer alması gereken IŞİD’i bitirme koalisyonuna katılım için uygulanması zor koşullar öne sürüyor. Bunların başında, 1,5 milyonu bulan topraklarındaki mültecilerin barındırılacağı Suriye içinde güvenli bölgeler kurulması ve bu bölgeleri, Suriye Devlet Başkanı Esed rejiminden gelebilecek saldırılara karşı korumak için uçuşa yasak bölge oluşturulması talebi geliyor.  Yine Ankara, koalisyonun öncelikle IŞİD’i bitirmek olan stratejisinden saparak aynı zamanda Esed rejiminin de sonlandırılmasını talep ediyor.  

Washington’un, koalisyona katılım pazarlıklarını yürüttüğü Ankara ile Esed’in de devrilmesi olan temel stratejisinde bir farklılık yok. Ama IŞİD’i bitirmek olan öncelik konusundaki derin görüş ayrılığı ikili ilişkileri iyice germeye başladı, tıpkı 2003 Mart’ında ABD’nin Irak’ı işgalinde gerdiği gibi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçenlerde yaptığı açıklamada, ABD önderliğindeki koalisyon güçlerinin, 1991 yılında Irak’ın Kuveyt’i işgalini sonlandırmalarından sonra Kuzey Irak’ta Kürt gruplarını korumak için kurulan ve ‘36’ncı paralel’ olarak anılan uçuşa yasak bölge benzerinin Suriye’de de oluşturulması gerektiğini söyledi. Erdoğan, benzer bir bölgenin Irak’ta da kurulmasını talep ederek, IŞİD’i bitirmek olan koalisyonun temel stratejisinden bir hayli uzaklaşıp hedef büyütmeye devam ediyor.  

Erdoğan’ın özür krizi yaşadığı Amerikan Başkan Yardımcısı Joe Biden ile İstanbul’da bugün yapacağı görüşmede, Washington’un, Ankara’ya, “At pazarlığı yapmaya devam ederseniz, masadan kalkarım, koalisyonda da yerinizi alamazsınız,” mesajını vermesi olası.

Malum at pazarlığı, siyasi literatüre göre, müzakere edilen bir mevzu hakkında en basit, en kolay çözülebilecek detaylar için bile günler süren, sinir bozucu, kıran kırana yapılan pazarlığı ifade etmek için söylenen söz*.

Ankara’nın, 2003 Mart’ında koalisyon güçlerinin Irak’ı işgali öncesi Washington ile yaptığı at pazarlığı halen hatırlardadır.

İşte Washington’un gözünde Ankara, en basit konularda dahi sinir bozucu pazarlıklar yapmakta dolayısıyla asıl kendisini doğrudan tehdit eden IŞİD ile savaşın dışında kalma ve sonunda bu terör örgütüyle tek başına mücadele etmek zorunda kalacağı bir riski kendi elleriyle hazırlıyor.   

Hükümetin tanımıyla geniş bir alanı kapsayacak uçuşa yasak bölge ise 1990’lardaki Türkiye tecrübesinin de gösterdiği üzere bir hayli masraflı, zorlu ve en önemlisi de bu bölgeye, tepki olarak Suriye rejiminin saldırı düzenleme olasılığı. Uluslararası insan hakları hukuku da, mültecilerin risk barındıran aslında güvensiz bölgelere zorla yerleştirilmelerine izin vermiyor.

TSK’nın ise uçuşa yasak bölge risklerini bildiği ve IŞİD’i bitirme stratejisinin önceliği konusunda ABD ile hemfikir olduğu belirtiliyor. Ancak TSK, siyasî iradenin taleplerine uygun hareket etmek durumunda olduğunun da farkında.   

Erdoğan’ın IŞİD karşıtı koalisyon güçlerine Türkiye’nin aktif katılımı karşılığında şu aşamada uygulanabilir olmayan koşullarında diretmesi halinde Biden’ın masayı terk etmesi olasılığı artık yüksek. Biden, Erdoğan’ın, öne sürdüğü koşulları, aslında koalisyon içinde yer almamak için bahane olarak kullanıp kullanmadığını da bugünkü görüşmesinde test edecek.

*Uludağ sözlük